Πανσλαβισμός

Από Metapedia
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο πανσλαβισμός είναι πνευματικό, πολιτικό και πολιτιστικό δόγμα που αναπτύχθηκε τον 19ο αλλά και στις αρχές του 20ού αιώνα και αποσκοπούσε στην πολιτική συνένωση των σλαβικών λαών σε ενιαίο Ομοσπονδιακό κράτος, υπό ρωσικό έλεγχο. Στην πραγματικότητα όμως είναι ένα ιδεολογικό πρόσχημα και μια ηθική ιδεολογία της Ρωσικής επεκτατικής πολιτικής.

Ilarion Lovcanski, πρώτος εξαρχικός Πατριάρχης

Ιστορική αναδρομή

Η ιδεολογική αφετηρία του πανσλαβισμού πρέπει να αναζητηθεί στους τελευταίους αιώνες του Μεσαίωνα. Ο Μάουρο Ορμπίνι το 1601 δημιούργησε τη θεωρία περί Σλάβων, η οποία από την Ιταλική γλώσσα μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε το 1772 στα Ρώσικα με εντολή του αυτοκράτορα Μεγάλου Πέτρου για να αποτελέσει της πανσλαβικής πολιτικής. Ο Πανσλαβισμός τονίζει τα κοινά στοιχεία των σλαβικών λαών, επιδιώκει την ένωσή τους και επομένως την αύξηση της ισχύος τους. Ως ιδεολογία, οδήγησε και βοήθησε στην ανακήρυξη της Βουλγαρικής Εξαρχίας το 1870, στη δημιουργία της Μεγάλης Βουλγαρίας το 1878, στην προσάρτηση της Ανατολικής Ρωμυλίας από τη Βουλγαρία το 1885 και στην εκδίωξη από τις πατρογονικές τους εστίες, των Ελλήνων της Βόρειας Θράκης.

Ξεκίνησε από την επισήμανση της συγγένειας των σλαβικών γλωσσών και εξελίχτηκε σε κίνημα υπέρ της ανεξαρτησίας των σλαβικών λαών από τους Αυστριακούς, τους Ούγγρους και τους Οθωμανούς και υποστήριζε την ένωση τους σ' ένα κράτος ή σε μία συνομοσπονδία. Στην αυστροουγγρική επικράτεια υποβοήθησε την ανάπτυξη του εθνικισμού ανάμεσα στους Σλάβους, ενώ στη Ρωσία έλαβε πιο συντηρητική χροιά και οι σλαβόφιλοι αντιπαρατέθηκαν με όσους υποστήριζαν μεταρρυθμίσεις ανάλογες με εκείνες των κρατών της Δυτικής Ευρώπης. Ο όρος προτάθηκε από τον Χέρκελ το 1826 και το περιεχόμενο του δεν ήταν ξεκάθαρο. Πρώτος κήρυκας της ιδέας θεωρείται ο Ρώσος χρονογράφος Νέστορας, που ισχυρίστηκε ότι οι Σλάβοι ήταν μία από τις 70 φυλές που κατάγονται από τον Ιάφεθ, οι οποίες αργότερα πήραν διάφορα ονόματα κι ακολούθησαν ο Κροάτης καθολικός ιερέας Γεώργιος Κριγιάρεβιτς τον 17ο αιώνα και ο Σλοβάκος ποιητής Κόλαρ. Σκοπός τους ήταν να αντιμετωπίσουν την απειλή των ισχυρών γειτόνων τους Τούρκων, Ούγγρων και Γερμανών, οι οποίοι επανειλημμένα είχαν κατακτήσει τα μικρά σλαβικά κράτη της Ευρώπης.

Βουλγαρία & Σερβία

Το πρώτο Κεντρικό Σλαβικό Κομιτάτο, ιδρύθηκε στη Ρωσία το 1845, κι είχε ως στόχο να προσηλυτίσει τους Βουλγάρους στην ιδέα του Ρωσικού Πανσλαβισμού, που θα έκανε πραγματικότητα τα οράματα του Τσάρου Μεγάλου Πέτρου για κάθοδο των Ρώσων στη «ζεστή θάλασσα» όπως ονόμαζαν το Αιγαίο πέλαγος. Κύρια προσπάθεια, που υπηρετούσε τον πολιτικό στόχο της Ρωσίας, ήταν να πείθει τους Ουνίτες στα Βαλκάνια, δηλαδή τους Ορθόδοξους Χριστιανούς που είχαν ασπαστεί στον Καθολικισμό, να αναγνωρίσουν τη Βουλγαρική Εξαρχία, χρησιμοποιώντας κυρίως υλικές και χρηματικές απολαβές. Ο Έλληνας πρεσβευτής στο Βελιγράδι, σε γραπτή του αναφορά το 1887 αναφέρεται σε χρηματικό ποσό 4.000.000 φράγκων, το οποίο είχε δοθεί για την εξυπηρέτηση των εθνικών αναγκών της Σερβίας στη Μακεδονία από πλευράς των Ρώσων. [1]. Προκειμένου να πετύχει το σκοπό της η Ρωσική πολιτική, βοηθούσε άλλοτε τους Βουλγάρους και άλλοτε τους Σέρβους, αρκετές φορές και τους δύο.

Μετά την αποτυχία της Ρωσίας στον στον 11ο κατά σειρά Ρωσοτουρκικό πολέμο, που ονομάστηκε Κριμαϊκός πόλεμος καθώς οι περισσότερες μάχες έγιναν στην χερσόνησο της Κριμαίας την περίοδο 1853-56, η Ρωσία εμφανίστηκε ως προστάτης των λαών σλαβικής καταγωγής, δηλαδή των Σέρβων και των Βουλγάρων. Έκτοτε πήρε χαρακτήρα επιθετικό και πολιτικό κι επιδίωξε την αφύπνιση του εθνικισμού των σλαβικών φύλων και κυρίως της Βουλγαρίας, ενώ Βούλγαροι στέλνονταν για σπουδές στην Αγία Πετρούπολη και επέστρεφαν ώστε να εξαπλώσουν τον σλαβικό εθνοφυλετισμό και σταδιακά επιχειρήθηκε μια προσπάθεια των Βουλγάρων να διεισδύσουν νοτιότερα. Στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας, άρχισε η οικοδόμηση βουλγάρικων σχολείων καθώς και ο διορισμός δασκάλων και ιερέων που υποστήριζαν τις απόψεις της Εξαρχείας, ακόμη και σε περιοχές που το βουλγάρικο στοιχείο ήταν μειοψηφικό, ζητούν τις εκκλησίες των Ελλήνων, απαιτούν να γίνεται η Λειτουργία στα Σλαβικά, παύουν να μνημονεύουν τον Οικουμενικό Πατριάρχη κι εξαπολύουν τρομοκρατία κατά των ελληνικών πληθυσμών.

Η βουλγαρική προσπάθεια είχε ως στόχο,

  • την προσέλκυση των σλαβόφωνων πληθυσμών, όπου υπήρχαν, στην Εξαρχία και την καλλιέργεια βουλγαρικής συνειδήσεως,
  • τη συστηματική διείσδυση σε περιοχές με συμπαγή -μη βουλγαρικό- πληθυσμό με στόχο να δημιουργηθούν βουλγαρικοί θύλακες.

Στις 10 Μαρτίου 1870 εκδόθηκε σουλτανικό φιρμάνι για την ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχίας, που αποτέλεσε και το πρώτο βήμα για την ίδρυση του Βουλγαρικού κράτους και περιελάμβανε τον όρο ότι, «...Αν τα 2/3 τουλάχιστον των ορθοδόξων κατοίκων μιας περιφέρειας εκδηλώσουν την επιθυμία να υπαχθούν στην Εξαρχία, τότε η επαρχία αυτή μπορεί να αποσπασθεί από τη δικαιοδοσία του Πατριάρχου...». Η πρώτη πολιτική πράξη συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Βουλγαρίας υπήρξε η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου το 1878, που προέβλεπε τη δημιουργία μεγάλου Βουλγαρικού κράτους, αλλά ματαιώθηκε με τη συνθήκη του Βερολίνου που έγινε τον ίδιο χρόνο.

Πανσλαβισμός & Άγιο Όρος

Ανάλογη προσπάθεια εκδηλώθηκε τον 19° αιώνα, με στόχο την επέκταση των πανσλαβικών συμφερόντων στο Άγιο Όρος και περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, την προώθηση της ιδέας της διεθνοποιήσεως του Αγίου Όρους, με τη Ρωσία επικεφαλής της κινήσεως, η οποία ξεκίνησε αγώνα καταλήψεως σημείων στον Άθω, με στόχο την ανύψωση τους σε μονές και την αύξηση των δικαιωμάτων τους, με απώτερο σκοπό τον εκρωσσισμό του Αγίου Όρους. Η ρωσική πολιτική πρόβλεπε τη δημιουργία πυκνού δικτύου σκητών, κελιών και καλυβών, στις οποίες διαβίωνε ρωσικό προσωπικό, αλλά και την κατάληψη μονών και σκητών. Η προσπάθεια τους συναντούσε την ανοχή της Ελληνικής πλευράς, που αντιμετώπιζε με παθητικό τρόπο τις συνεχείς παραβιάσεις των διεθνών συνθηκών από τη ρωσική πλευρά. Η προσπάθεια ξεκίνησε στη μονή του Αγίου Παντελεήμονα στην οποία μετά από συμφωνία, εγκαταστάθηκαν τριάντα Ρώσοι μοναχοί, που κατά παράβαση της αρχικής συμφωνίας, έγιναν ογδόντα το 1852 και περισσότεροι από εκατό το 1856, για να φτάσουν τους τριακόσιους το 1873, με σημαντικό ποσοστό τους να αποτελείται από πρώην Αξιωματικούς του στρατού και ιδιαίτερα του Ναυτικού. Την ίδια χρονιά εξέλεξαν ηγούμενο το Ρώσο μοναχό Μακάριο.

Το πρώτο χτύπημα στη Ρωσική προσπάθεια στα σχέδια της για επεκτατισμό στο Άγιο Όρος, επέφερε η εμφάνιση της αιρέσεως των Ονοματολατρών ή Ιησουϊτών, που προκάλεσε τη μείωση του αριθμού των Ρώσων μοναχών. Ιδρυτής της αιρέσεως ήταν ο μοναχός Ιλαρίων που ζούσε στο μετόχι Σίμων ο Χαναναίος της Μονής Παντελεήμονος, ο οποίος δίδασκε ότι η συνεχής απαγγελία του ονόματος του Θεού σώζει τον άνθρωπο. Η αίρεση ξεκίνησε το 1907 με την έκδοση του βιβλίου του με τίτλο «Επί των ορέων του Καυκάσου», το οποίο και δεν θεωρήθηκε ορθόδοξο. Το τελειωτικό κτύπημα στη Ρωσική προσπάθεια επέφερε η επικράτηση των μπολσεβίκων, τον Οκτώβριο του 1917. Έκτοτε η θρησκεία τέθηκε σε διωγμό και τερματίστηκε η υποστήριξη προς τους Ρώσους πανσλαβιστές μοναχούς, ενώ οι συνθήκες του Νεϊγύ, των Σεβρών και της Λοζάννης, αναγνώρισαν την de jure κυριαρχία του Ελληνικού κράτους επί του Αγίου Όρους. λίγο καιρό αργότερα, ρωσικά αποσπάσματα πήραν με τη βία τους Ρώσους μοναχούς από το Άγιο Όρος και άδειασαν τα ρωσικά μοναστήρια από αφιερώματα και τιμαλφή.

Αντίστοιχα αθέμιτα μέσα χρησιμοποίησε επίσης, η Βουλγαρία και εκτός από τη μονή Ζωγράφου, βουλγαρικό χαρακτήρα έλαβαν και η σκήτη της Κοιμήσεως Θεοτόκου ή του Ξυλουργού, που ήταν η πρώτη κοινόβια σκήτη. Η Βουλγαρία εκμεταλλεύτηκε τη δυσκολία της της Ελληνικής πλευράς, κυρίως την περίοδο από το 1941-1944, στη διάρκεια της κατοχής της Ελλάδος από τις δυνάμεις του Άξονα, όταν προσπάθησε να καταλάβει τη Μονή Ζωγράφου, χρησιμοποιώντας γι' αυτό το σκοπό, το Βουλγαρικό στρατό, ενέργεια που ήρθε σε συνέχεια ανάλογων επιδιώξεων των την περίοδο 1912-13. Την περίοδο εκείνη, ένας λόχος του Βουλγαρικού στρατού που είχε μεταβεί για προσκύνημα στη μονή Ζωγράφου, αρνήθηκε να την εγκαταλείψει κι ύψωσε τη Βουλγαρική σημαία. Οι στρατιώτες συνελήφθησαν αιχμάλωτοι, ύστερα από πολιορκία, από 100 εθελοντές Έλληνες κελιώτες και άλλους εργαζόμενους σε μονές, οι οποίοι είχαν επικεφαλής τον αστυνόμο των Καρυών. Ο λόχος μεταφέρθηκε στον Πειραιά στις 21 Ιουνίου 1913.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Παραπομπές

  1. [«....Προς εξαγοράν υπέρ των σερβικών υποθέσεων κυρίως Οθωμανών υπαλλήλων, οίτινες υπό των Βουλγάρων επίσης δωροδοκούμενοι, κατεδίωκον τους Σέρβους διδασκάλους…»] Νικόλαος Βλάχος, καθηγητής Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών, «Το Μακεδονικό Ζήτημα ως φάσις του Ανατολικού Ζητήματος: 1878-1908», σελίδες 177-178