Κνουτ Χάμσουν

Από Metapedia
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο Κνουτ Χάμσουν, [Knut Hamsun], όνομα με το οποίο έγινε γνωστός ο Κνουτ Πέντερσεν, [Knut Pederson], Νορβηγός εθνικοσοσιαλιστής συγγραφέας, βραβευμένος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, γεννήθηκε στις 4 Αυγούστου 1859 στο Γκάρμουτρέετ-Λομ της επαρχίας Γκούντμπραντσντάλεν στα μεσονότια της Νορβηγίας και πέθανε στις 19 Φεβρουαρίου 1952, στο Νέρχελμ.

Παντρεύτηκε αρχικά το 1898, από το γάμο του απέκτησε το 1902 τη Βικτώρια και χώρισε το 1906, ενώ από το δεύτερο γάμο του με την ηθοποιό Μαρίε Άντερσεν απέκτησε το 1912 τον Τούρε, μετέπειτα ζωγράφο, το 1914 τον Άριλντ γεωργό και δημοσιογράφο ο οποίος πολέμησε με τους Γερμανούς στο ανατολικό μέτωπο, το 1915 την Έλλινουρ και το 1917 τη Σεσίλια.

Κνουτ Χάμσουν

Βιογραφία

Ήταν ο τέταρτος στη σειρά, γιος του ράφτη Πέντερσεν, ο οποίος το 1863 μετακόμισε με την οικογένεια του στο Χαμαρόι, στη Βόρεια Νορβηγία, όπου ο Κνουτ, από το 1868 έως το 1873 εργάζεται με την επιμέλεια και την επίβλεψη του θείου του, σαν γραφιάς στο ταχυδρομείο. Την ίδια χρονιά διακόπτει το σχολείο και για τα επόμενα χρόνια, εργάζεται ως βοηθός παντοπώλη, πραματευτή, παπουτσή, ως αστυνομικός υπάλληλος και τέλος ως δάσκαλος. Εμφανίζεται στα γράμματα με το πρώτο του βιβλίο, το οποίο υπογράφει ως Κνουτ Πέτερσεν, όμως το 1879 προσθέτει στο όνομά του και το μητρικό του επώνυμο και πλέον είναι ο Κνουτ Πέτερσεν Χάμσουντ και μετακομίζει στη Χριστιάνα, το Όσλο, την Νορβηγική πρωτεύουσα, όπου εργάζεται ως εργάτης οδικών έργων, ενώ παράλληλα δίνει διαλέξεις για την αστική λογοτεχνία, έχοντας ως στόχο του τον Ερρίκο Ίψεν.

Εξαντλημένος από την πείνα και γεμάτος απογοήτευση ταξιδεύει το 1882, ως μετανάστης στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, όπου εργάζεται ως υπάλληλος σε παντοπωλείο, εργάτης αλλά και ως γραμματέας ενός νορβηγοαμερικάνου παπά. Παράλληλα μελετά Φρειδερίκο Νίτσε, ενώ γνωρίζεται και μελετά το έργο του Μαρκ Τουαίν. Το 1884 επιστρέφει βαριά άρρωστος στην πατρίδα του και το 1885 εργάζεται ως υπάλληλος σε ταχυδρομείο στην κεντρική Νορβηγία, ενώ δημοσιεύει άρθρα σε διάφορα περιοδικά, ως Κνουτ Χάμσουντ, το οποίο από τυπογραφικό λάθος, μετατρέπεται σε Χάμσουν, όνομα με το οποίο το 1886, ταξιδεύει ξανά στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Εκεί εργάζεται από το 1886 έως το 1888 ως εισπράκτορας σε τραμ, εργάτης γης, δημοσιογράφος και δίνει διαλέξεις για Νορβηγούς μετανάστες, όμως απογοητευμένος επιστρέφει στην Ευρώπη και εγκαθίσταται στην Κοπεγχάγη.

Το 1896 φεύγει για ταξίδι γάμου, στη διάρκεια του οποίου επισκέφθηκε τη Φιλανδία, τη Ρωσία, τη Γεωργία, τον Καύκασο, την Τουρκία και επιστρέφει στη Νορβηγία στα μέσα του 1900.

Κνουτ Χάμσουν

Το 1914, με την κήρυξη του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου, δείχνει ξεκάθαρα τις ιδεολογικές του απόψεις, αυτές που αργότερα θα του στοιχίσουν δίκες, εξορία και εγκλεισμό σε ψυχιατρική κλινική, και με μαχητικά άρθρα παίρνει το μέρος της Γερμανίας. Την ίδια χρονιά, μετακομίζει από την πρωτεύουσα και εργάζεται ως αγρότης. Το 1918 αγοράζει το κτήμα του στο Νόρχολμ, στη νότια Νορβηγία, 600 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης κι άλλων τόσων, με δάσος, λιμνούλες και βραχότοπους. Με τα χρήματα του Νόμπελ το 1920, αγόρασε τα υπόλοιπα, ανακαίνισε τα οικήματα και έχτισε αυτό που ονομάζει «ζώσπιτο» ή «το σπίτι του συγγραφέα» με τη βιβλιοθήκη του, όπου θα ζήσει ως το τέλος της ζωής του. Το 1926 είναι ήδη βαρύκοος και κουρασμένος από την ασθένεια καταλήγει σε κρίση νεύρων, που θα τον ταλαιπωρήσει μισό χρόνο.

Η σχέση του με τον Αδόλφο Χίτλερ

Με την έναρξη του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου το 1939 παίρνει πάλι το μέρος της Γερμανίας και όταν στις 9 Απριλίου 1940, τα γερμανικά στρατεύματα μπαίνουν στη Νορβηγία, στηρίζει την κυβέρνηση του Βίντκουν Κουίσλινγκ και καλεί τους συμπατριώτες του να μην αντισταθούν, γράφοντας «Νορβηγοί ρίξ­τε τα όπλα σας και πηγαίνετε σπίτι. Οι Γερμανοί πο­λεμούν για όλους εμάς και γκρεμίζουν την τυραν­νία της Αγγλίας που στέκεται από πάνω μας». Στις 26 Ιουνίου 1943 επισκέπτεται τη Γερμανία προσκαλεσμένος από τον Αδόλφο Χίτλερ, ο οποίος τον δέχεται στο σπίτι του στο Μπέργκοφ. Η συνάντηση έχει άσχημη τροπή καθώς ζητούσε επίμονα να σταματήσουν οι αγριότητες των δυνάμεων κατοχής και ο Χίτλερ, εκνευρισμένος του είπε «να το βουλώσει» και αποχώρησε. Ο Χίτλερ αποχώρησε από αυτή τη συνάντηση οργισμένος και ο Χάμσουν δακρυσμένος. Επιστρέφοντας στη Νορβηγία, χαρίζει στο Γιόζεφ Γκαίμπελς, το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, που είχε κερδίσει, ως «δώρο τιμής» στον «πρόμαχο των ανθρώπινων δικαιωμάτων».

Στις 7 Μαΐου 1945 τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής στη χώρα του παραδίδονται και στις 8 Μαΐου δημοσιεύεται, στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας «Άφτεν-πόστεν», η μεγαλύτερη σε κυκλοφορία στη χώρα, δίστηλη φωτογραφία του Αδόλφου Χίτλερ, που τη συνοδεύει νεκρολογία, με την υπογραφή του Χάμσουν. «Δεν είμαι άξιος να εγκωμιάσω δυνατά τον Αδόλφο Χίτλερ, μα ούτε, εξάλλου ταιριάζουν συναισθηματισμοί για τη ζωή και το έργο Του. Ήταν ένας μαχητής, ένας μαχητής για την Ανθρωπότητα κι ένας Απόστολος του Ευαγγελίου για τα Δικαιώματα όλων των Λαών. Ήταν μια ανακαινιστική μορφή υψηλότατου επίπεδου, μα η ιστορική Του μοίρα ήταν πως έδρασε σε μια εποχή ωμότητας χωρίς προηγούμενο, που τελικά Τον συνέτριψε. Έτσι ατενίζει ο κοινός δυτικοευρωπαίος τον Αδόλφο Χίτλερ. Εμείς δε, οι στενοί οπαδοί Του, σκύβουμε το κεφάλι μπρος στη σορό Του.» Λίγες ημέρες αργότερα βρίσκεται στη δίνη της ήττας των Γερμανών. Αρχικά στις 26 Μαΐου 1945 του επιβάλλεται «κατ' οίκον περιορισμός 30 ημερών», τον οποίο ειρωνεύεται λέγοντας ότι ελπίζει να μην είναι απόλυτος, καθώς γύρω από το σπίτι υπάρχουν κτήματα, τα οποία χρειάζονται την επίβλεψή του. Στη συνέχεια μεταφέρεται στις 14 Ιουνίου, στο νοσοκομείο της πόλης Γκρίμσταντ, δύο ημέρες νωρίτερα η δεύτερη σύζυγός του έχει μεταφερθεί στις φυλακές του Άρενταλ, στις 2 Σεπτεμβρίου, στο γηροκομείο του Landvik και τελικά στις 15 Οκτωβρίου, στην ψυχιατρική κλινική του Όσλο.

Αν και σώθηκε από τη φυλάκιση με παρέμβαση του Βιτσισλάφ Μόλοτοφ, Σοβιετικού υπουργού Εξωτερικών, παρέμεινε έγκλειστος στη νευρολογική κλινική για μεγάλο χρονικό διάστημα, ως διαταραγμένη προσωπικότητα. Στις 16 Δεκεμβρίου 1947 εισήχθη σε δίκη με απόφαση του υπουργείου Αστυνομίας και Δικαιοσύνης, στην οποία καταδικάστηκε αυθημερόν, με ψήφους 2 κατά έναντι 1 υπέρ καθώς μειοψήφησε ο τακτικός δικαστής, σε πρόστιμο 425.000 κορονών. Στις 23 Ιουνίου 1948 απορρίφθηκε από το Εφετείο η αίτηση αναιρέσεως και παρέμεινε η ποινή της δημεύσεως της περιουσίας του. Τα γεγονότα αυτής της περιόδου, τα περιγράφει στην αυτοβιογραφία του, η οποία κυκλοφόρησε το 1949 με τίτλο

  • «Σε χορταριασμένα μονοπάτια»

και στη συνέχεια έζησε αποτραβηγμένος, σχεδόν κουφός, άκουγε ελάχιστα, και τυφλός, τόσο πολύ που δεν βλέπει «παρά μόνο σκιές».

Βραβεύσεις

  • Το Νοέμβριο του 1920 του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, «γιατί με το συγγραφικό του έργο και ιδιαίτερα «Ο καρπός της Γης», το Ευαγγέλιο της Γεωργίας, αγγίζει τις προαιώνιες αξίες του Ανθρώπου...».
  • Το 1934 του απονέμεται το βραβείο Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε, όμως αρνήθηκε το χρηματικό ποσό που το συνόδευε, ως κίνηση συμπαραστάσεως στην οικονομική αναδόμηση της Γερμανίας.

Το έργο του

  • «Ο μυστηριώδης», [ως Κνουτ Πέντερσεν] το 1877, ρομαντικό νεανικό μυθιστόρημα. Ο Ρολφ Άντερσεν είναι στην πραγματικότητα γιος του αριστοκράτη Σόνεφιελ, που ζει στην πόλη και το πραγματικό του όνομα είναι Κνουτ, ερωτεύεται μια κόρη αριστοκράτη, φανερώνεται η αλήθεια και όλα τελειώνουν καλά.
  • «Το ξαναντάμωμα» επικό ποίημα και το μυθιστόρημα, [ως Κνουντ Πέτερσεν], και «Ο Μπιόργκερ» το 1878, στο οποίο περιγράφει την ιστορία ενός χωριατόπαιδου με ποιητική φλέβα και ασυνήθιστη εξυπνάδα, που η ωραία κόρη του πλούσιου χωριάτη της περιοχής τον αποδιώχνει, γιατί είναι φτωχός.
  • Τυπώνονται ανώνυμα τα πρώτα κεφάλαια της «Πείνας» το Νοέμβριο του 1888, στο δανέζικο περιοδικό «Νέα Γη».
  • Η «Πείνα» το 1890, «μια σειρά από ανάλυσες της ψυχής»,
  • Τα «Μυστήρια» το 1892, ψυχολογικό μυθιστόρημα γραμμένο με χέρι ανατόμου, ανάλυση στον ίδιο τον εαυτό του.
  • «Ο συντάκτης Λύνγκε», μια χοντροκομμένη σάτιρα του αστικού τύπου και των δημοσιογράφων και «Νέα Γη» το 1893, μυθιστορήματα.
  • «Ο Πάνας», το 1894, «ποτήρι πιωμένο στην υγειά ανθρώπων κι' αγριμιών σ ' ερημική νύχτα μεσ ' στο δάσος….».

Από το 1895 έως το 1897 κυκλοφορούν σε βιβλίο, ένα κάθε χρόνο, τα Θεατρικά της τριλογίας «Το παιχνίδι της Ζωής»,

  • «Μπρος στην Πόλη» το 1895, Α΄μέρος της τριλογίας,
  • «Το παιχνίδι της Ζωής» το 1896, Β΄μέρος της τριλογίας,
  • «Η δύση» το 1897, Γ΄μέρος της τριλογίας,

Η τριλογία παρουσιάζει τον Ίβαρ Καρένο, ένα νιτσεϊκό πολιτικό στα 29, 39 και 49 του χρόνια, και τη μάχη του να μην κάνει συμβιβασμούς. Ο Στανισλάβσκι το ανέβασε στο Θέατρο Τέχνης στη Μόσχα στα 1907 και το θεωρούσε σαν ένα από τα καλύτερα έργα γραμμένα για θέατρο.

  • η «Σιέστα» το 1897, συλλογή από τα διηγήματα,
  • η «Βικτώρια» το 1898,
  • «Ο καλόγερος Βεντ» το 1902, ποιητικό δράμα με οκτώ πράξεις και δεκαεννιά σκηνές.
  • «Στη χώρα των παραμυθιών», ταξιδιωτικές εντυπώσεις, «Το δάσος με τις λόχμες» συλλογή διηγημάτων, «Βασίλισσα Ταμάρα» , θεατρικό ερωτικό δράμα από τους μύθους της Γεωργίας .
  • «Η ατίθαση χορωδία» (58 ποιήματα) η πρώτη και μοναδική ποιητική του συλλογή, οι «Εραστές», μια εύθυμη παρωδία του «Πάνα», το 1904,
  • «Μια ζωή στη μάχη», το 1905 η τρίτη συλλογή διηγημάτων του,
  • «Κάτω από τ' άστρο του φθινοπώρου», το 1907, Α΄μέρος από την «Τριλογία της περιπλάνησης» με ήρωα τον Κνουτ Πέντερσεν, έναν κουρασμένο ποιητή, που περιπλανιέται στα μέρη των παιδικών του χρόνων
  • Ο «Μπενόνι», το φτωχόπαιδο, γραφιάς στο ταχυδρομείο, και η «Ρόζα», το 1908 κοινωνικά μυθιστορήματα που διαδραματίζονται στη βόρεια Νορβηγία,
  • «Ένας (αλήτης) περιπλανητής παίζει με σουρντίνα» το 1909, Β΄μέρος από την «Τριλογία της περιπλάνησης»,
  • «Η ορμή της Ζωής» το 1910, θεατρικό δράμα που παρουσιάζεται στο Εθνικό Θέατρο της Χριστιάνας (Όσλο). Η «βασίλισσα» Τζουλιάνα, αστέρι του ελαφρού Θεάτρου, παντρεμένη, καταλήγει σ' ένα νέγρο,
  • «Η τελευταία χαρά» το 1912, Γ΄μέρος από την «Τριλογία της περιπλάνησης», το τελευταίο του βιβλίο με ένα μόνο κεντρικό ήρωα, γραμμένο στο πρώτο πρόσωπο,
  • Τα «Παιδιά του καιρού» το 1913, κοινωνική σάτιρα,
  • «Η πόλη του Σέγκελφος» το 1915,
  • «Ο καρπός της Γης» το 1917, το Ευαγγέλιο της Γεωργίας, βιβλίο που θα του δώσει το Νόμπελ Λογοτεχνίας,
  • «Οι γυναίκες στη βρύση» το 1918, κοινωνικό μυθιστόρημα γύρω από ένα ευνούχο μεγαλομανή.
  • «Το τελευταίο κεφάλαιο» το 1923,
  • «Οι αγύρτες» το 1927, Α΄μέρος της τριλογίας για τον Αύγουστο, τον «αφύσικο ψευταρά σαν την ίδια την εποχή του».
  • «Ο Αύγουστος», Β΄μέρος της τριλογίας για τον Αύγουστο, στις 4 Αυγούστου 1929, τη μέρα που γιορτάζει τα εβδομήντα χρόνια του,
  • «Μα ζει η ζωή» το 1933, Γ΄μέρος της τριλογίας για τον Αύγουστο, που ξεφυτρώνει στην πόλη του Σέγκελφορς,
  • «Έκλεισε ο κύκλος» το 1936, μυθιστόρημα με ήρωα τον Άμπελ Μπρούντερσεν, τελευταίο εκπρόσωπο των περιπλανητών-αγυρτών. Ο ίδιος έγραψε ότι «σαν φαντασία και σαν σκέψη είναι το καλύτερο που έχω δημιουργήσει».
  • «Σε χορταριασμένα μονοπάτια» το 1949, αυτοβιογραφικό.

Παρουσίαση

Η εθνικίστρια Σίτσα Καραϊσκάκη έγραψε μελέτη για το έργο του Χάμσουν στην οποία μεταξύ άλλων αναφέρει: «...Το να γυρίζει κανείς τον κόσμο και να χάνεται παντού και να εκπλήττεται και να θαυμάζει την ποικιλία της ζωής με τα πάθη της, είναι καλό. Όμως το να γυρίζει κανείς σπίτι του, σπρωγμένος και φλογισμένος από τη φωτιά της νοσταλγίας και να πάγει στο δάσος να κόψει δέντρα, να σκάψει το πατρικό του χώμα, να φτιάσει σιτάρι και καλύβι, είναι ακόμα καλύτερο. (…) Το πιο υψηλό και το πιο καλό απ’ όλα είναι η εργασία. Τίποτα δε μπορεί να παραβληθεί με την ησυχάζουσα και ευλογημένη της δύναμη. Ο Κνουτ Χάμσουν το λέγει σε κάθε γραμμή του μεγάλου της ζωής του έργου...» [1].

Στα Ελληνικά μεταφράσθηκαν 17 έργα του σε 28 μονάδες, κυρίως από το Βάσο Δασκαλάκη, που θεωρείται ο εισηγητἠς του Χάμσουν στην Ελλάδα με την μετάφραση των 12 από τα 17 έργα του. Ο Χάμσουν είναι ο συγγραφέας με τις μεγαλύτερες πωλήσεις βιβλίων στη Νορβηγία, περισσότερα από 5.000.000 αντίτυπα, ο πλέον εμπορικός συγγραφέας του 20ου αιώνα στη χώρα του και ένας από τους σημαντικότερους στην Ευρώπη. Η αποστροφή του για τον «βρετανικό ιμπεριαλισμό», τον ώθησε να υποστηρίξει τον φασισμό και να στραφεί στη γερμανική κουλτούρα. Απέρριπτε τον υλι­σμό που έβρισκε ότι υπάρχει τόσο στην Δημοκρατία, όσο και στον κομμουνισμό, το φυλετικό χάος των Ηνωμένων Πολι­τειών και πίστευε στην επαναπατρισμό των μαύ­ρων στην Αφρική και των Εβραίων εκτός Ευρώ­πης.

Συγγραφείς όμως, όπως ο Μαξίμ Γκόρκι και ο Τόμας Μαν, τον αναγνώρισαν ως έναν από τους μεγαλύτερους του 20ου αιώνα και τον θεωρούσαν μεγάλο δάσκαλο τους. Χαρακτηρίστηκε ως ηγετική φυσιογνωμία της νεορομαντικής εξεγέρσεως και θεμελιωτής της σύγχρονης λογοτεχνίας. Απέρριψε τον νατουραλισμό κάτω από την επίδραση του Γιάκομπσεν, του Αύγουστου Στρίνμπεργκ, του Φρειδερίκου Νίτσε και του Φιοντόρ Ντοστογέφσκι.

Πολυμέσα

  • Η κινηματογραφική προσαρμογή του βιβλίου «Η Πείνα», γυρίστηκε το 1966 σε ταινία. Ο ηθοποιός που υποδύεται τον κεντρικό ήρωα, ο Per Oscarsson, είχε τιμηθεί με το βραβείο καλύτερου ηθοποιού Χρυσού Φοίνικα στο Φεστιβάλ Καννών, για την ερμηνεία του, ενώ η ταινία είχε δεχθεί υποψηφιότητα για το βραβείο Χρυσού Φοίνικα.
  • Το βιβλίο του «Μυστήρια» ήταν η βάση για την ταινία του 1978, που σκηνοθέτησε ο Πάουλ ντε Λούσσανετ (Paul de Lussanet) και πρωταγωνιστούν οι Σύλβια Κρίστελ (Sylvia Kristel), Ρούτγκερ Χάουερ (Rutger Hauer), Αντρέα Φέρρεολ (Andrea Ferreol) και Ρίτα Τούσινγκχαμ (Rita Tushingham).

Εξωτερικές συνδέσεις

Βιβλιογραφία

  • «Σε χορταριασμένα μονοπάτια», [Εκδόσεις «Δωδώνη», Αθήνα 1987]

Παραπομπές

  1. [ Σίτσα Καραϊσκάκη, «Κνουτ Χάμσουν, ο ποιητής του ύμνου της ζωής», Περιοδικό «Πνευματική Ζωή», τόμος Γ', τεύχος 57, 25 Νοεμβρίου 1939, σελίδες 296-297.]