Λεωνίδας Λαπαθιώτης

Ο Λεωνίδας Λαπαθιώτης, Έλληνας εθνικιστής με τόπο ιδιαίτερης καταγωγής το νησί της Κύπρου, Αντιστράτηγος του Ελληνικού Στρατού (ΠΒ), φασιστικών αντιλήψεων, αντικομμουνιστής και στρατοκράτης ο οποίος τον Δεκέμβριο του 1911 υπήρξε βασικός υποκινητής κινήματος που πατάχθηκε λίγες ώρες πριν το ξεδίπλωμά του , με συμμετοχή στο κίνημα στου Γουδή, βουλευτής της επαρχίας Τυρνάβου την περίοδο 1903 έως το 1905 και υπουργός Στρατιωτικών το 1909, στην κυβέρνηση του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, καθηγητής που δίδαξε μαθημαικά στο Πολυτεχνείο, στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων και διατέλεσε προσωπάρχης του Υπουργείου Στρατιωτικών και Υπουργός των Στρατιωτικών του Στρατιωτικού Συνδέσμου. Γεννήθηκε το 1854 στην Κόρινθο όπου υπηρετούσε ο πατέρας του, αξιωματικός της Ελληνικής Χωροφυλακής, και απεβίωσε τον Ιανουάριο του 1942 στην Αθήνα, διαρκούσης της κατοχής της Ελλάδος από τις δυνάμεις του Άξονα.

Λεωνίδας Λαπαθιώτης
Γέννηση: 1854
Τόπος: Κόρινθος (Ελλάδα)
Σύζυγος: Βασιλική Παπαδοπούλου
Τέκνα: Ναπολέων Λαπαθιώτης
Υπηκοότητα: Ελληνική
Ασχολία: Αντιστράτηγος (ΠΒ) ε.α., συγγραφέας
Θάνατος: Ιανουάριος 1942
Τόπος: Εξάρχεια, Αθήνα, Αττική (Ελλάδα)

Το 1886 παντρεύτηκε με την Βασιλική Παπαδοπούλου, καλλονή αστικής καταγωγής, γεννημένη από Υδραίους γονείς στο Μεσολόγγι, εγγονή του ναύαρχου Γιάννη Ραζηκότσικα που είχε παντρευτεί την αδελφή του Σπυρίδωνος Τρικούπη. Η Βασιλική ήταν δευτερανιψιά του Χαρίλαου Τρικούπη, στο σπίτι του οποίου έζησε από μικρή. Ο Χαρίλαος και η αδελφή του Σοφία είχαν αναλάβει τη φροντίδα της ανατροφής της και των σπουδών της, έτσι η Βασιλική είχε παρακολουθήσει μαθήματα στο Παρθεναγωγείο Χιλ, στην Πλάκα στην Αθήνα, στις Καλόγριες και τέλος στο Αρσάκειο. Από το γάμο τους απέκτησαν ένα γιο, τον μετέπειτα ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, που έτρεφε παθολογική αδυναμία στη μητέρα του η οποία απεβίωσε το 1937 στην Αθήνα.

Βιογραφία

Η καταγωγή της οικογένειας Λαπαθιώτη είναι από το χωριό Λάπηθος στο νησί της Κύπρου. Οι σχετικές μαρτυρίες αναφέρονται στον γενάρχη της οικογένειας, τον κτηματία Χατζηηλία, με μεγάλη περιουσία τόσο στο χωριό του όσο και στις γειτονικές περιοχές και ιδιοκτήτη μύλου, πάππο του Λεωνίδα Λαπαθιώτη, θύμα των σφαγών της 9ης Ιουλίου 1821, όπως αναφέρεται στη διάρκεια της επίσκεψης του Λεωνίδα, κατά το 1895-1896, στον τόπο καταγωγής του. Στη Λάπηθο ο «μύλος του Χατζηηλία», στην ενορία Αγίας Παρασκευής, στις «Πάνω ενορίες», λειτουργούσε μέχρι το 1968, λίγα χρόνια πριν από την τουρκική εισβολή και την προσφυγιά των κατοίκων.

Ο Χατζηηλίας παντρεύτηκε την κόρη του Χατζηκωνσταντή Εγγλέζου, προύχοντα της Λαπήθου, και ήταν σύγαμπρος του Χατζηπαρασκευά, γενάρχη της οικογένειας Παρασκευαΐδη. Συνελήφθη από τους Τούρκους και οδηγήθηκε σιδηροδέσμιος στη Λευκωσία, όπου καρατομήθηκε, μαζί με τους υπόλοιπους προκρίτους από τη Λάπηθο, τον Καραβά και την Κυθρέα, στην πλατεία Σεραγίου, στις 13 Ιουλίου 1821.

Πρόγονοι

Πρωτότοκος γιος του Χατζηηλία ήταν ο Θεοχάρης Λαπαθιώτης, γεννήθηκε το 1807, ο οποίος μαζί με τη μητέρα και τις αδελφές του αφού κρύφτηκαν σε κάποιο μοναστήρι, αργότερα, πιθανώς το 1824, ίσως όμως κι αργότερα, κατέφυγαν στο Γαλλικό Προξενείο στη Λάρνακα, από όπου κατάφεραν να διαφύγουν στην Ελλάδα. Ο Θεοχάρης εντάχθηκε στο σώμα του οπλαρχηγού Ιωάννη Μπούσγου, από τη Λιβαδειά, με το οποίο συμμετείχε στην Ελληνική εθνεγερσία του 1821. Στη συνέχεια κατατάχθηκε στο υποτυπώδες πυροβολικό και τελικά στη Χωροφυλακή του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους, από το 1834 έως το 1862, ενώ σύμφωνα με κάποιες πηγές διατέλεσε και υπασπιστής του βασιλιά Όθωνα.

Οικογένεια Λαπαθιώτη

Πατέρας του Λεωνίδα ήταν ο Θεοχάρης Λαπαθιώτης, ο οποίος ήταν αυτός που υιοθέτησε, αρχικά, το επίθετο Λαπιθιώτης το οποίο αργότερα μετάλλαξε σε Λαπαθιώτης. Ο Θεοχάρης αποστρατεύθηκε το 1878 με το βαθμό του Ταγματάρχη και απεβίωσε τον Μάιο του 1886 στην Αθήνα. Ο Λεωνίδας που είχε μια μικρότερη αδελφή, τη Βασιλική μετέπειτα Ζαφειροπούλου, ήταν εγγόνια από την πλευρά της μητέρας τους, του Τζώρτζη Βανού, φίλου και λοστρόμου του Ανδρέα Μιαούλη καί της Μαρδίτσας, της μοναχοκόρης του Υδραίου καπετάν Ανδρέα Τρίτσου. Για τη νεανική ζωή του Λεωνίδα είναι γνωστά ελάχιστα πράγματα, όμως διασώζεται η μαρτυρία του γιου του ότι υπήξε συμμαθητής και φίλος του Αριστομένη Προβελέγγιου.

Ενήλικη ζωή

Ο Λεωνίδας Λαπαθιώτης κατατάχθηκε στον Ελληνικό Στρατό και υπήρξε απόφοιτος της Στρατιωτικής Σχοολής Ευελπίδων καθώς και του Μαθηματικού τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών και αναδείχθηκε σε έναν από τους πλέον μορφωμένους αξιωματικούς της εποχής του. Το 1886, συμμετείχε στις ελληνοτουρκικές αψιμαχίες με το βαθμό του Λοχαγού, διοικητής ορειβατικής πυροβολαρχίας. Υπηρέτησε, κατ' επανάληψη, ως προσωπάρχης του υπουργείου Στρατιωτικών, και όχι μόνο επί κυβερνήσεων Τρικούπη. Στη Σχολή Ευελπίδων έγινε στενός φίλος του Βίκτωρα Δούσμανη, αν και τους χώριζαν οι περί του θεσμού της βασιλείας απόψεις τους.

Επισκέφθηκε μια φορά την Κύπρο, το 1895-1896, όταν περπάτησε και στην οικογενειακή του περιουσία, στη Λάπηθο. Στον Ελληνοτουρικό πόλεμο του 1897 συμμετείχε με το βαθμό του Ταγματάρχη, επιτελικός αξιωματικός, στο μέτωπο της Ηπείρου, όπου ο Ελληνικός στρατός σημείωσε κάποιες επιτυχίες, όμως αμέσως μετά την ατυχή λήξη του πολέμου βρέθηκε ανάμεσα στους αξιωματικούς που πέρασαν από ανακρίσεις –αν και τελικά δεν του αποδόθηκαν ευθύνες. Στη διάρκεια της στρατιωτικής του σταδιοδρομίας συμμετείχε συχνά ως συνήγορος στα στρατοδικεία σε πολύκροτες δίκες στρατιωτικών.

Πολιτική δράση

Ο Λαπαθιώτης συμμετείχε στις εκλογές του 1895 στο πλευρό του Χαρίλαου Τρικούπη, χωρίς να είναι υποψήφιος, μια εκλογική μάχη που κατέληξε σε πανωλεθρία, καθώς και σε επόμενες αναμετρήσεις χωρίς επιτυχία. Στις εκλογές του 1902 απέτυχε, αλλά όταν αργότερα ο φίλος του Γεώργιος Ροδόπουλος παραιτήθηκε ο Λαπαθιώτης, με τη στήριξη του μηχανισμού του Ροδόπουλου, επικράτησε στις αναπληρωματικές εκλογές στην εκλογική περιφέρεια Τυρνάβου και εξελέγη βουλευτής τον Μάιο του 1903, θέση στην οποία έμεινε το 1905. Και άλλες φορές έβαλε υποψηφιότητα, είτε με τους φιλελεύθερους είτε ως ανεξάρτητος, χωρίς ποτέ να εκλεγεί. Διατέλεσε καθηγητής Μαθηματικών, επί σειρά ετών, στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, στις Σχολές Ευελπίδων και Ναυτικών Δοκίμων, ακόμα και διευθυντής Πρακτικού Λυκείου.

Κίνημα του 1909

Αν και ο Λεωνίδας Λαπαθιώτης δεν συμμετείχε στο Κίνημα του Στρατιωτικού Συνδέσμου, το 1909, ό οποίος στην διακήρυξή του ζητούσε:

• Την απομάκρυνση του διαδόχου και των πριγκήπων από τον στρατό,
• Την ανάθεση των στρατιωτικών υπουργείων σε ανώτερους αξιωματικούς,
• Την ψήφιση σχετικών νόμων για την αναδιοργάνωση των Ενόπλων Δυνάμεων,
• Την αγορά ενός θωρηκτού 10.000 τόνων και 10 τορπιλοβόλων και τέλος
• την κατάργηση της Γενικής Διοικήσεως του Στρατού,

ο τότε πρωθυπουργός Δημήτριος Ράλλης παραιτήθηκε και ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης κλήθηκε να σχηματίσει κυβέρνηση στην οποία ανέθεσε, στις 16 Αυγούστου του 1909, το Υπουργείο Στρατιωτικών στον τότε Αντισυνταγματάρχη Λεωνίδα Λαπαθιώτη, μετά από απαίτηση των κινηματιών, και το Υπουργείο Ναυτικών στον Πλοίαρχο Ιωάννη Δαμιανό. Στις 17 του μηνός, με το πρώτο διάταγμα της η κυβέρνηση Μαυρομιχάλη αμνήστευσε τους κινηματίες. Στις 19, τέθηκαν σε διαθεσιμότητα «τη αιτήσει τους» ο διάδοχος Κωνσταντίνος κι ο πρίγκιπας Νικόλαος. Με το ίδιο διάταγμα, στάλθηκαν στην Γερμανία με «τριετή εκπαιδευτική άδεια» ο διάδοχος Κωνσταντίνος και οι πρίγκιπες Ανδρέας και Χριστόφορος. Στις 24, ο διάδοχος Κωνσταντίνος αναχώρησε για την Ευρώπη μέσω Πατρών και Κέρκυρας.

Υπουργός Στρατιωτικών

Ο Λαπαθιώτης ως υπουργός εισηγήθηκε τα νομοσχέδια για την οργάνωση του Ελληνικού στρατού και χάρη σε αυτά αυξήθηκε η δύναμη που μπορούσε να παρατάξει ο στρατός πολύ περισσότερο από όσο προβλεπόταν έως τότε. Στις 9 Δεκεμβρίου του 1909, ο Λαπαθιώτης ανέπυσσε στη Βουλή ένα στρατιωτικό νομοσχέδιο, ανέφερε ότι «βρήκε ερείπια». Οι βουλευτές του κόμματος Θεοτόκη αντέδρασαν και αποχώρησαν ενώ τους ακολούθησαν και οι βουλευτές του κόμματος Ράλλη. Ο Λαπαθιώτης συνέχισε λέγοντας ότι μιλάει για τα θεωρεία διότι οι πολίτες ήταν οι αυτοί που εκπροσωπούσε. Το επεισόδιο αυτό αποτυπώνει και ο Γεώργιος Σουρής στον «Ρωμηό» της εποχής υπό τον τίτλο: «Λαπαθιώτης σπιρουνάτος-Θεοτόκης σκαρπινάτος». Τα δύο κόμματα ανακοίνωσαν ότι δεν θα επανέλθουν αν δεν παραιτηθεί ο υπουργός Λαπαθιώτης. Ο «Στρατιωτικός Σύνδεσμος» ενώ στα λόγια κάλυψε τον υπουργό, στην πράξη αφού τον εξουσιοδότησαν να καταρτίσει πίνακες στρατιωτικών προαγωγών στη συνέχεια τον άφησαν έκθετο δήθεν πως κατάρτισε μόνος του εξαναγκάζοντας τον σε παραίτηση η οποία υποβλήθηκε δύο ημέρες αργότερα, στις 11 Δεκεμβρίου και την επόμενη ημέρα την ανακοίνωσε στη Βουλή ο Πρωθυπουργός.

Σκάνδαλο της Ανεμώνης

Το γνωστό ως «Σκάνδαλο της Ανεμώνης» αναφέρεται στην προκλητική, ερωτική και «ανήθικη» δημοσίευση του ποιήματος του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη «Κι έπινα μέσα από τα χείλη σου» (ή «Ανεμώνη») το 1910, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ανεμώνη» προκάλεσε την συντηρητική Αθήνα της εποχής και οδήγησε σε βίαιες επιθέσεις εναντίον του ποιητή, αναδεικνύοντας την αντισυμβατική πλευρά του. Ο Λαπαθιώτης δημοσίευσε το ποίημα «Κι έπινα μέσα από τα χείλη σου», αφιερωμένο σε έναν άνδρα, τον Κώστα Γκίκα, όπου περιέγραφε με έντονο ερωτισμό, «σαρκικό» και «απαγορευμένο» τρόπο την ομοφυλοφυλική τους σχέση. Ο Λαπαθιώτης δέχθηκε σφοδρές επιθέσεις, ενώ το ποίημα έμεινε στην ιστορία ως σύμβολο της αντισυμβατικότητας του ποιητή, της αισθητικής ακι της ηθικής του. Το σκάνδαλο αυτό, ανέδειξε τον Λαπαθιώτη ως έναν «καταραμένο» ποιητή, που έγραφε με τόλμη για θέματα «χαμένων ιδανικών» και αντισυμβατικής ζωής, θέτοντας την αντίληψη του για την τέχνη πάνω από τα ήθη κάθε εποχής.

Κίνημα Εθνικής Άμυνας

Το 1910 ο Λαπαθιώτης ανάλαβε διοικητής της Σχολής Υπαξιωματικών Κέρκυρας, αλλά στο τέλος του 1910, επί κυβερνήσεως Ελευθερίου Βενιζέλου, κατηγορήθηκε πως οργανώνει συνωμοτικές συγκεντρώσεις αξιωματικών και υπαξιωματικών. Το Δεκέμβριο του 1911 κατηγορήθηκε πως υπήρξε βασικός υποκινητής στρατιωτικού κινήματος που πατάχθηκε λίγες ώρες πριν το ξεδίπλωμά του . Ακολούθησε έρευνα στο σπίτι του, σύρθηκε στην ανάκριση και φυλακίστηκε. Ακολούθως τέθηκε σε διαθεσιμότητα και το 1911 αποστρατεύθηκε με το βαθμό του συνταγματάρχη. Επανήλθε στο στράτευμα και συμμετείχε στους βαλκανικούς πολέμους απ’ όπου αποστρατεύεται το 1914 με το βαθμό του Υποστράτηγου. Το 1915 ήταν υποψήφιος στις εκλογές εκείνου του έτους ως ανεξάρτητος όμως δεν εκλέχθηκε.

Συντάχθηκε με την Αντάντ και αρθρογραφούσε στις εφημερίδες, ενώ το 1916 υπήρξε από τους επικεφαλής των «Εθνικών» Ενώσεων Επιστράτων, που προσπαθούσαν να αποτελέσουν το αντίβαρο στις μοναρχικές Ενώσεις Επιστράτων. Στη διάρκεια ενός ταξιδιού του στην ΠΟάτρα ξέσπασε κίνημα της Εθνικής Άμυνας, γεγονός που τον ανάγκασε να επισπεύσει την επιστροφή του στην Αθήνα, όπου ως επικεφαλής του Στρατού της Σωτηρίας φροντίζει να προωθεί εθελοντές στρατιώτες και αξιωματικούς στο κράτος της Θεσσαλονίκης. Ο Λαπαθιώτης, που αποσρατεύθηκε και φυλακίστηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, συντάχθηκε με το Κίνημα της «Εθνικής Άμυνας» και υπηρέτησε την Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης.

Τον Οκτώβριο του 1916, με πλοίο από τον Πειραιά με ενδιάμεση στάση το λιμάνι του Βόλου, μεταβαίνει κι ο ίδιος (μαζί με το γιο του Ναπολέοντα) στη Θεσσαλονίκη και τάσσεται στο πλευρό του παλιού του διώκτη. Η εκεί κυβέρνηση τον ανακάλεσε στην ενεργό δράση με το βαθμό του Αντιστράτηγου. Προς το τέλος του ίδου έτους ορίστηκε απεσταλμένος της στη Μέση Ανατολή και ακολουθούμενος από το γιο του ταξίδεψε με Αγγλικό πλοίο στην Άιγυπτο και αποβιβάστηκε στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας για να συγκεντρώσει εθελοντές και χρήματα από την παροικία. Με την ανατροπή και την απομάκρυσνη του βασιλιά Κωνσταντίνου Α' επανήλθε στην Ελλάδα και ανέλαβε διοικητής της Σχολής Ιππικού, ως την οριστική αποστρατεία του, το 1921.

Πολιτική ζωή

Ο Λαπαθιώτης συνέχισε να συμμετέχει στα κοινά και υπήρξε υποψήφιος –ανεπιτυχώς– σε εκλογές όπως το 1923 καθώς και σε διάφορες επιτροπές σωτηρίας. Το 1923 ήταν μέλος της διευθύνουσας επιτροπής της νεοεκδοθείσας εφημερίδας «Ένωσις του Ελληνισμού», ενώ το επέομενο έτος ήταν στο προεδρείο της Ένωσης «Δικαιοσύνης οφθαλμός». Το 1934, συμμετείχε στην Πολιτική Εταιρεία που επιχείρησε να συμβάλει στη δημιουργία ενός τρίτου πολιτικού πόλου ανάμεσα στους βενιζελικούς και τους λαϊκούς.

Συγγραφικό έργο

Ο Λεωνίδας Λαπαθιώτης, δεινός ρήτορας και εξ ίδου ικανός χειριστής του γραπτού λόγου, δημοσίευσε άρθρα του και κείμενα σε ημερήια και περιοδικά έντυπα της εποχής. Έγραφε για θέματα στρατιωτικά και επιστημονικά, ενώ το 1893 εξέδιδε μια στρατιωτική εφημερίδα. Σε άρθρα του ανέλυσε τα κατά την άποψη του αίτια της ήττας του 1897, μελέτες για τον Α' Παγκόσμιο πόλεμο και τη μικρασιατική καταστροφή. Το 1936 δημοσίευσε, σε συνέχειες και σε άπταιστη καθαρεύουσα, στη Νέα Εστία κείμενο για τη μάχη του Μαραθώνα -δημοσίευση που τον έφερε σε διαμάχη με τον καθηγητή Σωτηριάδη, και το καλοκαίρι του 1939 άρθρο, για την εκστρατεία του Ξέρξη.

Υπήρξε συγγραφέας εγχειριδίων διαφορικού και ολοκληρωτικού λογισμού, βιβλία οπλικής και πυροβολικής, στρατιωτικούς κώδικε, όπως τη μεγάλη κωδικοποίηση των στρατιωτικών νόμων, και λυσάρια μαθηματικών. Ενδεικτικά αναφάρονται τα βιβλία:

• «Ὁπλική»,
• «Στρατιωτικοί κώδικες ήτοι συλλογή των διεπόντων τον στρατόν νόμων, διαταγμάτων και διαταγών»,
• «Μαθήματα Ὁλοκληρωτικοῦ Λογισμοῦ»,
• «Μαθήματα Διαφορικοῦ Λογισμοῦ».

Μνήμη Λεωνίδα Λαπαθιώτη

Ο στρατηγός Λαπαθιώτης, αν και επιδίωξε τη στρατιωτική ή τη νομική σταδιοδρομία του γιου του Ναπολέοντα, τελικά τον ενθάρρυνε τα πρώτα βήματα του στην ποίηση και όταν ο Ναπολέων έγραψε σε ηλικία μόλις 12 ετών το πρωτόλειο έμμετρο δράμα «Νέρων ο τύραννος», ο Λεωνίδας όχι μόνο δεν δυσανασχέτησε αλλά το τύπωσε, σε κανονική ιδιωτική έκδοση, και το πρόσφερε ως δώρο στο γιο του και στους φίλους και γνωστούς της οικογένειας. Τέλος, δεν έδειξε να ενοχλείται που ο Ναπολέων διακήρυττε την ομοφυλοφιλία του, όπως όταν παρακολουθούσε από τα δημοσιογραφικά θεωρεία τις συνεδριάσεις της Βουλής μαζί με τον μικρό του φίλο Νώλη Κορτέση ή όταν του αφιέρωνε ποιήματα που δημοσιεύονταν στις εφημερίδες της εποχής. Όταν ξέσπασε το σκάνδαλο της «Ανεμώνης», ο Σπύρος Μελάς του είπε «έναν έβγαλες καημένε, αλλά....», ο Λεωνίδας απάντησε «έναν, αλλά Ναπολέοντα!».

Διαβάστε ακόμη....

• Ναπολέων Λαπαθιώτης

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• [Ιδιώτες αποκαθιστούν την οικία Λαπαθιώτη Εφημερίδα «Η Καθημερινή», 27 Μαρτίου 2007]

Παραπομπές

ΜΕΤΑΠΑΙΔΕΙΑ: η ΕΛΛΗΝΙΚΗ εναλλακτική εγκυκλοπαίδεια

Έκδοση της Metapedia.org