Παναγιώτης Σκαλούμπακας

Από Metapedia

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

O Παναγιώτης Σκαλούμπακας, Έλληνας εθνικιστής, υποστηρικτής του θεσμού της Βασιλείας, πολέμιος του κομμουνισμού, ανώτατος αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού με το βαθμό του Υποστρατήγου, εθνικός αγωνιστής και ήρωας των πολεμικών αναμετρήσεων του Ελληνικού έθνους στον Β' Παγκόσμιο πόλεμο και στη διάρκεια του συμμοριτοπολέμου, καθηγητής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων και συγγραφέας ιδεολογικών βιβλίων, γεννήθηκε το 1918 στο χωριό Επισκοπή της τότε επαρχίας Τεγέας στο νομό Τριπόλεως της Πελοποννήσου και απεβίωσε στις 5 Ιανουαρίου 2010 στην Λάρισα, τόπο καταγωγής της συζύγου του, όπου επέλεξε να κατοικεί μετά την αποστρατεία του. Η νεκρώσιμη ακολουθία του Στρατηγού Σκαλούμπακα τελέστηκε [1] στις 6 Ιανουαρίου, ανήμερα των Θεοφανείων και επομένη ημέρα του θανάτου του, στον Μητροπολιτικό Ιερό ναό του Αγίου Αχιλλίου της Λάρισας.

Ο Σκαλούμπακας, τον Μάρτιο του 1954, παντρεύτηκε με την Αλτάνη Παπαλέξη [2] με καταγωγή από τη Λάρισα, και από το γάμο τους απέκτησε δύο γιους, τον Χρήστο Σκαλούμπακα [3], Χημικό Μηχανικό του Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου, και τον Αθανάσιο Σκαλούμπακα [4], Ιατρό, καθώς και τέσσερα εγγόνια, τον Παναγιώτη, την Αλτάνη και τον Νικόλαο, παιδιά του γιου του Χρήστου, και τον Παναγιώτη, παιδί του γιου του Αθανάσιου.
Παναγιώτης Σκαλούμπακας

Πίνακας περιεχομένων

Βιογραφία

Ο Παναγιώτης Σκαλούμπακας κατάγονταν από πολυμελή οικογένεια αγροτών και κτηνοτρόφων με Βενιζελικές καταβολές, τα μέλη της οποίας υπήρξαν ψηφοφόροι και οπαδοί του Αλέξανδρου Παπαναστασίου. Πατέρας του Παναγιώτη ήταν ο Χρήστος Σκαλούμπακας και μητέρα του η Γεωργία Καραγιαννοπούλου-Σκαλούμπακα, ενώ είχε τέσσερα ακόμη αδέλφια, τρία μεγαλύτερα, τον πρωτότοκο Γεώργιο Σκαλούμπακα, Τοπογράφο μηχανικό, τον Δημήτριο Σκαλούμπακα, ιδιοκτήτη γνωστής ταβέρνας στην Αθηναϊκή συνοικία του Κολωνού, τον Αναστάσιο που ήταν αγρότης, κι ένα μικρότερο αδελφό, τον δικηγόρο Κωνσταντίνο Σκαλούμπακα. Θείος του Παναγιώτη ήταν ο ανώτατος αξιωματικός της Ελληνικής Βασιλικής Χωροφυλακής Θεόδωρος Σκαλούμπακας, αδελφός του ιερέα της Επισκοπής Αθανάσιου Σκαλούμπακα και πρώτος εξάδελφος του πατέρα του, Χρήστου Σκαλούμπακα, που διατέλεσε Αστυνομικός Διευθυντής Θεσσαλονίκης. Ανάδοχος του Παναγιώτη, που παρακολούθησε τα μαθήματα της Βασικής και Μέσης εκπαιδεύσεως στη γενέτειρα του και αποφοίτησε από το Γυμνάσιο στην Τρίπολη, ήταν ο στρατιωτικός Ιωάννης Τσαρούχης.

Στρατιωτική σταδιοδρομία

Ο Σκαλούμπακας εισήχθη στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων το Φθινόπωρο του 1935, μετά από επιτυχείς εξετάσεις. Τον ίδιο χρονο, ως πρωτοετής εύελπις, τάχθηκε υπέρ της Αβασιλεύτου Δημοκρατίας [5] στο Δημοψήφισμα για το Πολιτειακό ζήτημα. Το 1938 αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων, με το βαθμό του Ανθυπολοχαγού, ενώ το 1939 ολοκλήρωσε τα μαθήματα της Σχολής Εφαρμογής Πεζικού. Συμμετείχε στον Ελληνοϊταλικό και τον Ελληνογερμανικό πόλεμο του 1940, στη διάρκεια των οποίων προτάθηκε για προαγωγή επ' ανδραγαθία, καθώς κινδύνευσε να χάσει ένα πόδι του από κρυοπαγήματα και τιμήθηκε με Χρυσούν Αριστείο Ανδρείας.

Μετά την κατάληψη των οχυρών της μεθορίου, την κατάρρευση του Μετώπου και την σύναψη ανακωχής, ο Σκαλούμπακας αντί να επιστρέψει στη γενέτειρα του, κατέφυγε, μέσω Αγράφων και Καρδίτσης, στην περιοχή του Βόλου απ' όπου προσπάθησε, μάταια, να διαφύγει στη Μέση Ανατολή και επέστρεψε στο χωριό του περίπου ένα χρόνο μετά τη λήξη των εχθροπραξιών, όταν οι οικείοι του τον θεωρούσαν ήδη νεκρό και ετοίμαζαν το μνημόσυνο του. Στη διάρκεια της κατοχής μετακινήθηκε στην Αθήνα, όπου ζούσαν ήδη δύο από τα αδέλφια του, προκειμένου να εργαστεί, ενώ ήρθε σε επαφή και εντάχθηκε στην Εθνική οργάνωση αντιστάσεως «Ε.Κ.Κ.Α.» [Εθνική Και Κοινωνική Απελευθέρωσις], του συνταγματάρχου Δημητρίου Ψαρρού. Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδος από την κατοχή των δυνάμεων του Άξονα, μεταξύ τους και η Βουλγαρία, εντάχθηκε στον υπό ανασυγκρότηση Ελληνικό στρατό και τέθηκε στη διάθεση του Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλου, του στρατιωτικού εκπροσώπου της εξόριστης Ελληνικής Κυβερνήσεως, ο οποίος του ανέθεσε καθήκοντα Φρουράρχου του Υπουργείου Γεωργίας. Το Δεκέμβριο του 1944 συμμετείχε στις μάχες εναντίον των κομμουνιστών, στα Δεκεμβριανά γεγονότα στην Αθήνα και πολέμησε στη Μάχη της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων καθώς και στη μάχη στα Παλαιά Ανάκτορα. Στη συνέχεια κατατάχθηκε στα Τάγματα της Εθνοφυλακής που είχαν αρχίσει να δημιουργούνται, ενώ το 1946 μετατέθηκε στο 519ο Τάγμα στη Θεσσαλονίκη.

Διοικητής στη Μακρόνησο

Κ.Λύκα-Π.Σκαλούμπακας
Ο Σκαλούμπακας στις 4 Αυγούστου 1946, με το βαθμό του Λοχαγού και μετά από πρόταση του αναδόχου του Ιωάννη Τσαρούχη που κατείχε θέση Επιτελάρχου στο Γ' Σώμα Στρατού στη Θεσσαλονίκη, επιλέχθηκε ως Διοικητής του 4ου Λόχου Σκαπανέων. Η μονάδα του αποφασίστηκε να αποτελείται από οπλίτες, είτε κομμουνιστές, είτε συμπαθούντες τον κομμουνισμό και με την προσθήκη τριών επιπλέον λόχων, που καταργήθηκαν για λόγους ανεπαρκούς αποδόσεως, αναδιοργανώθηκε σε Γ' Τάγμα Σκαπανέων. Στις 14 Ιουνίου 1947 το Τάγμα μετακινήθηκε στη Μακρόνησο με την ονομασία Γ' Ειδικό Τάγμα Οπλιτών [Γ' Ε.Τ.Ο.], υπό την Β-XI Διεύθυνση του Γ.Ε.Σ., [Γενικό Επιτελείο Στρατού]. Εκεί ο Λοχαγός Σκαλούμπακας, αρχικά ως διοικητής και κατόπιν, με τον ερχομό αρχαιότερου αξιωματικού, ως υποδιοικητής του Τάγματος, επιδόθηκε με ζήλο και σεβασμό στην προσωπικότητα των οπλιτών στην εθνική τους διαπαιδαγώγηση, σε βαθμό που η συντριπτική πλειοψηφία των στρατιωτών εγκατέλειψαν τις κομμουνιστικές ιδέες και εντάχθηκαν ως μάχιμοι στον Ελληνικό Στρατό.

Με τη δράση του ο Σκαλούμπακας κατάφερε ώστε το Γ' Τάγμα Σκαπανέων να διαθέτει δική του ώρα εκπομπών στο Ραδιοφωνικό σταθμό της Θεσσαλονίκης, ενώ δημιούργησε θεατρική ομάδα η οποία παραστάθηκε έργα στο Βασιλικό Θέατρο Θεσσαλονίκης. Ανανήψαντες Σκαπανείς του Γ' Τάγματος αποτέλεσαν τη σύνθεση του 37ου Λόχου κομάντος [6] που πολέμησαν στα βουνά της Μακεδονίας εναντίον των ξενοκίνητων κομμουνιστοσυμμοριτών, πληρώνοντας βαρύ φόρο αίματος στα πεδία των μαχών. Στις 12 Μαΐου 1948 επισκέφθηκε τη Μακρόνησο η Καλλιόπη Λύκα, γνωστή ως «Μάννα του Στρατιώτη», και μίλησε στους σκαπανείς παρουσία του Λοχαγού Σκαλούμπακα καλώντας τους παραπλανηθέντες σε εθνική ανάνηψη.

Μάχιμη μονάδα

Ο Σκαλούμπακας παρέμεινε στο Γ' Ειδικό Τάγμα Οπλιτών έως τις 6 Σεπτεμβρίου 1948, όταν μετατέθηκε σε μάχιμη μονάδα, και στη Διοίκηση του Γ' Ε.Τ.Ο. τον διαδέχθηκε ο αξιωματικός Σγουρός. Στην ημερήσια διαταγή που εξέδωσε ο Συνταγματάρχης Γεώργιος Μπαϊρακτάρης, Διοικητής της Διευθύνσεως ΒΧΙ του Γενικού Επιτελείου Στρατού έγραφε: «Εις τον Ταγματάρχην Πεζικού ΣΚΑΛΟΥΜΠΑΚΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ εκφράζομεν την πλήρη ευαρέσκειαν μας διότι Διοικητής διατελέσας του Γ' Τάγματος Σκαπανέων επί 11 μήνες και από συγκροτήσεως του, ειργάσθη μετ' εξαιρετικού ζήλου, εργατικότητος, δραστηριότητος και θαυμαστής μεθόδου εις τρόπον ώστε να επιτύχει, ου μόνον εις το κεφάλαιον της διαφωτήσεως των παρασυρθέντων προς αναρχικάς αντιλήψεις οπλιτών, το μέγιστον εθνικόν έργον, αλλά και εις πάσαν εμφάνισιν του Τάγματος του (πειθαρχίας, τάξεως, οργανώσεως και λοιπά). Η Πατρίς θα ευγνωμονεί πάντοτε τον εν λόγω Ταγματάρχην, ημείς δε λυπούμεθα διότι χάνομεν εξαίρετον συνεργάτην αλλά είμεθα υποχρεωμένοι να σεβασθώμεν και την σταδιοδρομίαν του ως μονίμου αξιωματικού ήτις απαιτεί συνέχειαν υπηρεσίας εν μαχίμω μονάδι εν η είμεθα βέβαιοι ότι και εκεί η απόδοσίς του θα είναι εξ' ίσου αρίστη.»

Μεταπολεμική δράση

Ο Υποστράτηγος Παναγιώτης Σκαλούμπακας υπήρξε Απόφοιτος της Ανωτάτης Σχολής Πολέμου, της Σχολής Ξένων Γλωσσών, της Σχολής Συνεργασίας Στρατού Ξηράς-Ναυτικού-Αεροπορίας και της Σχολής Ανορθοδόξου Πολέμου. Υπηρέτησε σε διάφορες στρατιωτικές μονάδες, στην Αθήνα, ως Αρχηγός του Γ' Κλάδου της Κ.Υ.Π., [Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών], στην Λάρισα, στην Καρδίτσα το 1965 ως Διοικητής της εκεί Στρατιωτικής φρουράς, στην Θεσσαλονίκη ως Φρούραρχος της πόλεως το 1966, όπου τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου προήχθη στο βαθμό του Ταξιάρχου. Το 1967 μετατέθηκε στην Πρέβεζα ως Φρούραρχος της πόλεως κι εκεί υπηρετούσε το βράδυ της στρατιωτικής επαναστάσεως της 21ης Απριλίου 1967. Τέλος το 1968 μετατέθηκε στα Χανιά, αρχικά ως Υποδιοικητής και στη συνέχεια ως Μέραρχος Κρήτης στην Ε' Μεραρχία, από την οποία αποστρατεύθηκε το πρώτο 10ήμερο του Ιανουαρίου 1969, με το βαθμό του Υποστρατήγου.

Διακρίσεις

Ο Υποστράτηγος Σκαλούμπακας τιμήθηκε με:

  • Χρυσό Αριστείο Ανδρείας, στις 3 Ιουλίου 1941, για τη δράση του στο μέτωπο της Βορείου Ηπείρου, με απόφαση του τότε Υπουργού Εθνικής Αμύνης, Στρατηγού Γεωργίου Μπάκου,
  • Αργυρό Σταυρό Γεωργίου Α',
  • Πολεμικό Σταυρό Γ' Τάξεως,
  • Μετάλλιο Στρατιωτικής Αξίας Γ' Τάξεως, για την μάχη της 31ης Ιουλίου 1949,
  • Μετάλλιο Εξαιρέτων Πράξεων, για τη δράση του ως Διοικητής Διλοχία του 5ου Ελαφρού Τάγματος Πεζικού,
  • Χρυσό Σταυρό Γεωργίου Α',
  • Αναμνηστικό μετάλλιο Πολέμων περιόδου 1940-45, για τη δράση του στο 11ο Σύνταγμα στο μέτωπο της Βορείου Ηπείρου,
  • Σταυρό Ταξιαρχών του Ημετέρου Τάγματος του Φοίνικος,
  • Σταυρό Ταξιαρχών του Β' Τάγματος Γεωργίου Α'.

Μνήμη Σκαλούμπακα

Παναγιώτης Σκαλούμπακας [7]
Ο Σκαλούμπακας σε συνέντευξη που παραχώρησε το 2008, στο πλαίσιο ντοκιμαντέρ με θέμα τη Μακρόνησο [8], το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού επί κυβερνήσεως του κόμματος «Νέα Δημοκρατία», ανέφερε ότι «...δεν έγιναν βασανιστήρια. Κι αν έγιναν, δεν ήταν κατόπιν εντολής, αλλά με πρωτοβουλία κατώτερων στελεχών», ενώ εξηγεί ότι για την αντιμετώπιση της υπαρκτής κομμουνιστικής απειλής ήταν απαραίτητα τα μέτρα καταστολής που εφαρμόστηκαν, καθώς σε διαφορετική περίπτωση η Ελλάδα θα είχε ακολουθήσει το δρόμο των υπολοίπων Βαλκανικών χωρών και του αποκαλούμενου «Ανατολικού μπλοκ», δηλαδή όσων χωρών βρίσκονταν υπό την επιρροή της Σοβιετικής Ενώσεως και αποτελούσαν το «Σύμφωνο της Βαρσοβίας και θα ανήκε στις υπανάπτυκτες χώρες. Χαρακτηριστική και απολύτως υποστηρικτική των απόψεων του Σκαλούμπακα, ότι δεν γίνονταν βασανισμοί, είναι η μεταπολιτευτική ομολογία του Λεωνίδα Κύρκου, ηγετικού στελέχους της κομμουνιστικής αριστεράς: «....Την τέταρτη ημέρα ήρθαν και μου είπαν πως με ήθελε ο διοικητής, ο Σκαλούμπακας. Αυτός με υποδέχθηκε ευγενικά, μου πρόσφερε κάθισμα να καθίσω, διέταξε να μου φέρουν μια φορεσιά γιατί αυτή που φορούσα ήταν σκισμένη και αιματοβαμμένη και με κράτησε στη σκηνή του όπου και διανυκτέρευσα....» [9] [10].

Οι υβριστές της μνήμης του Στρατηγού υπηρετούν τις σκοπιμότητες της προπαγάνδας της ηγεσίας της κομμουνιστικής αριστεράς, την οποία ο Σκαλούμπακας, ως ακραιφνής ιδεολόγος αλλά και ανώτατο στέλεχος του Ελληνικού Στρατού, συνέτριψε με την Εθνική του δράση, τόσο στα πολεμικά μέτωπα στο Γράμμο και στο Βίτσι, όσο και σε καιρούς ειρηνικούς. Παράλληλα, οι πηγές [11] από τις οποίες αντλούνται τα δήθεν στοιχεία σε βάρος του Σκαλούμπακα είναι στο σύνολο τους δημοσιεύματα εντύπων της εποχής, που βρίσκονταν υπό τον απόλυτο έλεγχο ή αποτελούσαν επίσημα έντυπα όργανα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, ενώ και οι μαρτυρίες στις οποίες στηρίζονται τα δήθεν αποδεικτικά στοιχεία είναι μελών και στελεχών του Κομμουνιστικού Κόμματος, πολλά από τα οποία ψεύδονται προδήλως. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος αν και βρέθηκε στην Μακρόνησο την εποχή που ο Σκαλούμπακας είχε μετατεθεί και υπηρετούσε σε άλλη στρατιωτική μονάδα, αναφέρεται σε βασανιστήρια του τότε Λοχαγού Σκαλούμπακα.

Ενδεικτικό του μένους της κομμουνιστικής ηγεσίας εναντίον του Υποστρατήγου Σκαλούμπακα, αποτελεί η συχνή αναφορά του ονόματος του από το ραδιόφωνο της αποκαλούμενης «Ελεύθερης Ελλάδας», καθώς και το περιεχόμενο σειράς προπαγανδιστικών φυλλαδίων που κυκλοφόρησαν την εποχή της στρατιωτικής δράσεως του, όπου το όνομα του, μαζί με τα ονόματα του Βασιλιά Παύλου Α', του πρωθυπουργού Σοφούλη, του Στρατάρχη Αλέξανδρου Παπάγου, περιλαμβάνονταν μεταξύ εκείνων που είχε επικηρύξει ζητώντας την εκτέλεση τους, από τις συμμορίες των δολοφόνων της Ο.Π.Λ.Α., το Κομμουνιστικό Κόμμα. Αιτία της οργής των υβριστών της μνήμης του Στρατηγού αποτελεί η συγκρότηση του 596ου Τάγματος Πεζικού, που τη σύνθεση του αποτελούσαν πρώην κομμουνιστές Σκαπανείς, το οποίο εξοπλίστηκε το 1948 από το Γ' Τάγμα Μακρονήσου, επί Διοικήσεως του Παναγιώτη Σκαλούμπακα. Το 596ο Τάγμα συμμετείχε θριαμβευτικά στις επιχειρήσεις «Πυρσός» ως τη λήξη του συμμοριτοπολέμου και την καταστολή της ενόπλου κομμουνιστικής ανταρσίας.

Ο Στρατηγός Σκαλούμπακας μετά την αποστρατεία του επέλεξε να ζήσει, ως το φυσικό του τέλος, στην Λάρισα τον γενέθλιο τόπο της συζύγου του. Πέθανε την παραμονή των Θεοφανείων του 2010, τάφηκε ανήμερα και στην κηδεία του κατατέθηκαν τέσσερις τιμητικοί δάφνινοι στέφανοι, εκ μέρους των Ενόπλων Δυνάμεων αλλά και της Στρατιωτικής ηγεσίας, ενώ τιμητικό άγημα του Ελληνικού στρατού απέδωσε τις προβλεπόμενες τιμές, όπως η ρίψη τιμητικών βολών, την ώρα που η Στρατιωτική μπάντα παιάνιζε Στρατιωτικά εμβατήρια και τον Ελληνικό Εθνικό Ύμνο.

Συγγραφικό έργο

Βιβλία Π.Σκαλούμπακα
Το 1959, ο τότε Αντισυνταγματάρχης Σκαλούμπακας, έγραψε, δίδαξε ως καθηγητής στην Διοικούσα τάξη της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων το ακαδημαϊκό έτος 1959-1960 και δημοσίευσε, τα έργα:
  • «Κομμουνιστική πραγματικότης. Ειδικαί αποκαλυπτικαί μελέται βάσει επισήμων στοιχείων», εκτύπωσις «Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων»,
  • «Ο κομμουνισμός εν Ελλάδι», εκτύπωσις «Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων»,
  • «Ο Διεθνής κομμουνισμός», εκτύπωσις «Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων».

Εσωτερική αθρογραφία

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Παραπομπές

  1. Θεοφάνεια του 2010: Κηδεία του Στρατηγού Παναγιώτη Σκαλούμπακα.
  2. [Η Αλτάνη Παπαλέξη-Σκαλούμπακα, γεννήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1924, κι ήταν κόρη του Αθανασίου Παπαλέξη, που ήταν καροποιός στο επάγγελμα, και της Αικατερίνης Μητσιού-Παπαλέξη, που ήταν οικοκυρά. Η Αλτάνη άφησε την τελευταία της πνοή την Κυριακή 8 Ιουλίου στην Λάρισα. Η νεκρώσιμη ακολουθία της τελέστηκε στις 9 Ιουλίου και τάφηκε στο πλάι του αγαπημένου της συζύγου Στρατηγού Παναγιώτη Σκαλούμπακα.]
  3. [Ο Χημικός Μηχανικός Χρήστος Σκαλούμπακας, ο πρωτότοκος γιος του Στρατηγού Παναγιώτη Σκαλούμπακα και της Αλτάνης Παπαλέξη-Σκαλούμπακα γεννήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1954 στη Λάρισα. Είναι ΜMM [email protected]Ε.Μ.Π. το 1977, Petroleum Eng. MSc. @ Imperial College London το 1978, Founder of A.C.A. το 1998 και Member of the BoD of HELLINY το 2010.]
  4. [Ο Αθανάσιος Σκαλούμπακας, ο υστερότοκος γιος του Στρατηγού Παναγιώτη Σκαλούμπακα και της Αλτάνης Παπαλέξη-Σκαλούμπακα γεννήθηκε την 1η Μαρτίου 1957 στην Αθήνα και είναι γιατρός.]
  5. [Σε συνέντευξη την οποία παραχώρησε το 1988, ο Στρατηγός Σκαλούμπακας εξήγησε ότι αν και αρχικά είχε ταχθεί με κείνους που υποστήριζαν την Αβασίλευτη Δημοκρατία, στη συνέχεια μετέβαλε άποψη και έκτοτε, ως το τέλος της ζωής του, μεταβλήθηκε σε ένθερμο υποστηρικτή του θεσμού της Βασιλείας.]
  6. New Greek Army Battalion From Ex-Communists
  7. [Ο Παναγιώτης Σκαλούμπακας υποδέχεται τον βασιλιά Κωνσταντίνο Β' στην Πρέβεζα, όπου ο Σκαλούμπακας υπηρέτησε ως Φρούραρχος το χρονικό διάστημα από τις αρχές του 1967 έως το 1968, αρχικά με το βαθμό του Συνταγματάρχου και στη συνέχεια ως Ταξίαρχος, όταν τοποθετήθηκε σε μονάδα στην Κρήτη. Η φωτογραφία είναι από το αρχείο της οικογένειας Σκαλούμπακα.]
  8. [Σύμφωνα με τον έναν εκ των δημιουργών του ντοκιμαντέρ «Μακρόνησος», τον Ηλία Γιαννακάκη: «....Παρά το γεγονός ότι κέρδισε τον εμφύλιο η δεξιά παράταξη, την ιστορία έγραψαν οι αριστεροί. Οι υπόλοιποι πέρασαν στο περιθώριο».]
  9. [Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Κύρκου αλλά και του τότε Λοχαγού Σκαλούμπακα, ο Κύρκος κακοποιήθηκε από ανανήψαντες Σκαπανείς, ενώ στη σκηνή του Σκαλούμπακα υποδέχθηκε την σύζυγο του, Καλή Σμπαρούνη, η οποία τον επισκέφθηκε στην Μακρόνησο.]
  10. Λεωνίδας Κύρκος: «Με έσωσε ο Σκαλούμπακας»
  11. [Μία από τις πηγές για τα πεπραγμένα του τότε Λοχαγού Σκαλούμπακα είναι τα «Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας» («Α.Σ.Κ.Ι.»), ίδρυμα που είναι άμεσα συνδεδεμένο με το κόμμα του Σύριζα. Η σύνδεση αυτή έχει ως συνέπεια τα Αρχεία να λειτουργούν ως ελεγχόμενη κομματική πηγή όσον αφορά αξιολογικές κρίσεις και απόψεις. Ταυτόχρονα όμως χάρη σ' αυτά διασώθηκε σχεδόν το σύνολο του εντύπου υλικού (Δείτε στην ενότητα «Εξωτερικοί σύνδεσμοι» τις υποκατηγορίες: Περιοδικό «Σκαπανεύς»-Αρχειακά τεκμήρια, Περιοδικό «Αναγέννησις»-Αρχειακά τεκμήρια και Αρχειακά Τεκμήρια & Φωτογραφική έκθεσις Μακρονήσου, Απρίλιος 1949 των Ειδικών Στρατιωτικών Ταγμάτων Οπλιτών της Μακρονήσου, έντυπα μέσα από τα οποία αναδεικνύεται η αποστολή της Εθνικής Διαφωτίσεως των οπλιτών στην Μακρόνησο και διαψεύδονται οι κομμουνιστικοί ισχυρισμοί περί βασανισμών από τον Λοχαγό Διοικητή του Γ' Ε.Τ.Ο. και τους συναδέλφους του Αξιωματικούς των άλλων Ταγμάτων.]