Μακρόνησος

Από Metapedia

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Η Μακρόνησος ή αλλιώς «Μακρονήσι» [1], λόγω του σχήματος του, που στους αρχαίους χρόνους ονομάζονταν «Ελένη» [2] και ο γεωγράφος Στράβων την αναφέρει με το όνομα «Κρανάη» [3] είναι νησί του Αιγαίου πελάγους κοντά στις ακτές του νομού Αττικής, απέναντι από το Λαύριο και το δυτικότερο νησί του συμπλέγματος των Κυκλάδων. Το όνομα Μακρόνησος αναφέρεται πρώτη φορά από τα μέσα του 13ου αιώνα, ενώ στο σχήμα της οφείλεται και το αρχαίο όνομα Μάκρις και το μεταγενέστερο Μάκρη, με το οποίο είναι γνωστή τον Μεσαίωνα και μέχρι σήμερα.
Μακρόνησος

Πίνακας περιεχομένων

Γενικά στοιχεία

Η Μακρόνησος υπάγεται διοικητικά στη νήσο Κέα. Έχει επίμηκες σχήμα, με μήκος 13 περίπου χιλιόμετρα από Βορρά προς Νότο και πλάτος από 1 ως 2,5 χιλιόμετρα. Η έκτασή της είναι 18,427 τετραγωνικά χιλιόμετρα, το έδαφος της είναι ξηρό και βραχώδες με μικρούς λόφους. Το υπέδαφος της αποτελείται από στρώματα μαρμάρων και σχιστολίθων, ενώ σε κάποιες περιοχές υπάρχουν αργυρούχα μεταλλεύματα, όπως γαληνίτης (PbS). Από πλευράς γεωλογικής συγγένειας, η Μακρόνησος ανήκει μάλλον στη Λαυρεωτική παρά στις Κυκλάδες. Η ψηλότερη κορυφή της Μακρονήσου υψώνεται στα 281 μέτρα, βρίσκεται στο βόρειο άκρο του νησιού και ονομάζεται «Τρυπητή», λόγω του ότι είναι φυσική σήραγγα με κατεύθυνση από τα Ανατολικά προς τα Δυτικά. Οι ακτές του νησιού έχουν συνολικό μήκος ακτών 28 χιλιόμετρα, που σχηματίζουν τρεις όρμους τους Αγκάλιαστρο, Γερολυμνιώνα και Μαυριά, ενώ μεταξύ τους στη θέση Καταζυγιά υπάρχει μεγάλο φυσικό σπήλαιο. Στο νησί υπάρχει έλλειψη πόσιμου νερού καθώς υπάρχουν ελάχιστες πηγές που συχνά στερεύουν.

Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 η Μακρόνησος έχει πληθυσμό πέντε (5) κατοίκων. Τα τελευταία χρόνια στο νησί υπάρχει οικονομική δραστηριότητα μελισσοκομίας, από κατοίκους των κοντινών ακτών της Αττικής, καθώς και υποβρύχιας ερασιτεχνικής αλιείας, όταν το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες. Στο νησί εντοπίζονται ή πιθανολογούνται ενδιαιτήματα μεταλλουργών, κτηνοτρόφων, μελισσοκόμων, μοναχών, σε ασυνεχείς περιόδους, πάντα σε σχέση με τις οικονομικές και άλλες δραστηριότητες των κοντινών περιοχών, της Κέας και της Λαυρεωτικής, δηλαδή του νοτίου άκρου της Αττικής. Γύρω από το νησί έχουν έξι αρχαία ναυάγια που χρονολογούνται από τον 2ο αιώνα π.Χ. έως τον 4ο αιώνα μ.Χ., τα δύο στον ύφαλο της Τρυπητής, ένα στο ακρωτήριο Κέντρο, ένα στον όρμο Βαθύ Αυλάκι και δύο μεταξύ Μακρονήσου και Θορικού, ενώ ως τις τελευταίες δεκαετίες ήταν ορατό το μισοβυθισμένο πλοίο «Apollonia VI» μετά την προσάραξη του στην «Τρυπητή» το 1980.

Ιστορία

Στη Μακρόνησο υπάρχει εγκατάσταση που τοποθετείται χρονικά στα τέλη της 4ης χιλιετίας π.Χ., μεταξύ της Νεολιθικής περιόδου και της εποχή του Χαλκού. Έχουν βρεθεί αρχαία ερείπια, τεμάχια κιόνων και κρηπιδώματα μεγάλου αρχαίου κτίσματος. Στην Μακρόνησο έχουν βρεθεί λεπίδες οψιανού, ενώ στη θέση Προβάτσα του νησιού έχουν βρεθεί και οι αρχαιότεροι γνωστοί «λιθάργυροι» της Λαυρεωτικής, που τεκμηριώνουν μεταλλουργική δραστηριότητα. Παράλληλα ανακαλύφθηκε κι ένας μικρός οικισμός του 2700-2300 π.Χ., σύγχρονος με τη λειτουργία του «Μεταλλείου υπ’ αρ. 3» του Θορικού, ενός από τα αρχαιότερα αργυρωρυχεία της Μεσογείου. Την περίοδο της συστηματικής μεταλλευτικής και μεταλλουργικής δραστηριότητας στη Λαυρεωτική των κλασικών χρόνων που απέδιδε τον άργυρο για τις Αθηναϊκές «γλαύκες», υπήρχε αντίστοιχη λειτουργία και στη Μακρόνησο.

Στο τέλος του 12ου αιώνα, η Μακρόνησος έγινε ορμητήριο πειρατών, καθώς μετά από απόφαση του αυτοκράτορα Ιωάννη Β' Κομνηνού, μετά από εισήγηση του Ιωάννου του εκ Προύτζης, ο αυτοκράτορας διέκοψε τα κονδύλια προς το ναυτικό. Ο Μιχαήλ Χωνιάτης, λόγιος των Βυζαντινών χρόνων και μητροπολίτης Αθηνών το διάστημα 1182-1204, αναφέρει την ύπαρξη της φτωχής μονής του Αγίου Γεωργίου στη Μάκρη και μετανιώνει που δεν την είχε εκκενώσει, ώστε οι πειρατές να έχουν ένα λιγότερο λόγο που θα καθιστούσε το νησί «ενδιαίτημα». Μαρτυρία για ύπαρξη μοναχών στο νησί υπάρχει το 1675 από τον Γάλλο ταξιδιώτη Guillet, ενώ ο σημερινός ναός του Αγίου Γεωργίου, ίσως είναι ότι επιβίωσε από τη μονή. Ένας ακόμη Γάλλος ταξιδιώτης, ο Tournefort, ο οποίος διανυκτέρευσε στο νησί στις 7 Νοεμβρίου 1700 είχε διαβάσει στον «Πλίνιο» του πως η τρικυμία είχε αποκόψει τη Μακρόνησο από την Εύβοια. Στη Μακρόνησο υπάρχει και ο ναΐσκος της Θεοτόκου, που κι αυτός κτίστηκε πάνω στα ερείπια αρχαίου ναού. Το 1871 οι σκωρίες της περιόδου των κλασικών χρόνων μεταφέρθηκαν από τη Μακρόνησο στο Λαύριο για νέα εκμετάλλευση και δέκα χρόνια αργότερα, το 1881, η Μακρόνησος παραχωρήθηκε ως μεταλλείο στη μεταλλευτική εταιρεία «Ελένη». Το 1910 έγινε έρευνα για ψευδάργυρο στο νησί.

Από τον Νοέμβριο του 1912, στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, στη Μακρόνησο, όπου λειτούργησε θεραπευτήριο της Υγειονομικής Υπηρεσίας, μεταφέρθηκε μεγάλος αριθμός Τούρκων αιχμαλώτων. Σύμφωνα με τον Γαλλικό Τύπο μεταφέρθηκαν εκεί οι περισσότεροι από τους αιχμαλώτους των Ιωαννίνων, καταπονημένοι και πολλοί ήδη ασθενείς με πνευμονία και δυσεντερία. Οι αιχμάλωτοι παρέμειναν στο νησί μέχρι την υπογραφή της Ελληνοτουρκικής συνθήκης την 1η Νοεμβρίου 1913, όταν μέσα σε ένα δεκαπενθήμερο επέστρεψαν στην Κωνσταντινούπολη περί τις 10.000 Τούρκοι αιχμάλωτοι. Στις 10 Ιουνίου 1922 και έως το 1925, στο νησί λειτούργησε λοιμοκαθαρτήριο Ποντίων προσφύγων [4], οι οποίοι μετά την ολιγόμηνη φιλοξενία τους προωθούνταν στην κυρίως Ελλάδα. Το λοιμοκαθαρτήριο συγκροτήθηκε από τη φιλανθρωπική οργάνωση των «Νοσοκομείων των Αμερικανίδων Κυριών», [American Women’s Hospital], καθώς οι Αμερικανοί ανέλαβαν τη διατροφή και την εγκατάσταση των προσφύγων της Μακρονήσου. Πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στη Μακρόνησο έγινε γεωλογική έρευνα και χαρτογράφηση από τη Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου, ενώ το 1948 ιδρύθηκε η εταιρεία «Ελληνικαί Μεταλλευτικαί Επιχειρήσεις Μακρόνησος ΕΜΕΜ Α.Ε.».

Στρατόπεδο Μακρονήσου

Μακρόνησος (Διάταξη ΕΤΟ)
Το 1931 η Μακρόνησος προτείνεται ως χώρος συγκεντρώσεως κομμουνιστών και το 1935 αναφέρεται στον Τύπο πως αποφασίστηκε να μεταφέρονται εκεί οι εκτοπιζόμενοι κομμουνιστές. Στις 19 Φεβρουαρίου 1947 μετά από εισήγηση του Γ.Ε.Σ. [Γενικό Επιτελείο Στρατού] προς το υπουργείο Στρατιωτικών και με στόχο να διατηρηθεί η μαχητική ικανότητα των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων που πολεμούσε τους συμμορίτες του αποκαλούμενου Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, προτάθηκε η ίδρυση του στρατοπέδου της Μακρονήσου. Στο εισηγητικό σημείωμα του Υπουργείου Στρατιωτικών, που συντάχθηκε μετά τις εκλογές της 1ης Απριλίου 1946, αναφέρεται: «Αποφασίζεται ο περιορισμός των αριστερών στρατευσίμων εις ορισμένα στρατόπεδα δια να υποστούν αποτοξίνωσιν. Όλες οι στρατιωτικές μονάδες δέον όπως εκκαθαρισθούν από αριστερίζοντες ή υπόπτους αριστερισμού». Η απόφαση για τη δημιουργία του στρατοπέδου της Μακρονήσου, τέθηκε σε εφαρμογή στις 3 Απριλίου 1947, όταν ο εθνικιστής Στρατηγός και τότε Αρχηγός Γ.Ε.Σ., [Γενικό Επιτελείο Στρατού], αλλά και Γενικός Επιθεωρητής του Στρατού Κωνσταντίνος Βεντήρης ανέθεσε στον Συνταγματάρχη Πυροβολικού Γεώργιο Μπαϊρακτάρη την ευθύνη της συγκροτήσεως Ταγμάτων Σκαπανέων στην Μακρόνησο με διοικούσα αρχή του στρατοπέδου την BXI Διεύθυνση [5] του Γενικού Επιτελείου Στρατού.

Την απόφαση για τη λειτουργία του στρατοπέδου της Μακρονήσου υπέγραψε ο Γεώργιος Στράτος, υπουργός Στρατιωτικών της κυβερνήσεως του Δημητρίου Μαξίμου και λειτούργησε στις 26 Μαΐου 1947, όταν μεταφέρθηκαν εκεί, από άλλες στρατιωτικές μονάδες, οι πρώτοι κομμουνιστές στρατιώτες. Στο στρατόπεδο εγκαταστάθηκαν οι μονάδες:

  • Στρατιωτικές Φυλακές Αθηνών (Σ.Φ.Α.)
  • Α', Β' και Γ' Ειδικά Τάγματα Οπλιτών (ΑΕΤΟ, ΒΕΤΟ και ΓΕΤΟ)
  • Στρατόπεδο Πειθαρχημένης Διαβιώσεως
  • Πρότυπο Κέντρο Διαπαιδαγωγήσεως Ανηλίκων
  • Ειδικό Στρατόπεδο Αναμορφώσεως Γυναικών, (Ε.Σ.Α.Γ.), το οποίο λειτούργησε σε ειδικό χώρο του Α' Ε.Τ.Ο.

Επιπλέον των τριών Ε.Τ.Ο., [Ειδικά Τάγματα Οπλιτών], οι κομμουνιστές έφεδροι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί σχημάτισαν ξεχωριστό τάγμα. Στις Σ.Φ.Α. [Στρατιωτικές Φυλακές Αθηνών], κρατούνταν οι υπόδικοι στρατοδικείων, οι συμμορίτες αξιωματικοί του κομμουνιστικού ΕΛΑΣ καθώς και οι αξιωματικοί που συμμετείχαν στο κομμουνιστικό κίνημα σε βάρος του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού στη Μέση Ανατολή. Στις 7 Σεπτεμβρίου 1947, στη Μακρόνησο υπηρετούσαν 1.100 μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί του ΕΛΑΣ, ενώ μέχρι τις αρχές του 1948 είχαν σταλεί και 15.000 οπλίτες.

Στάση Μακρονήσου

Στις 29 Φεβρουαρίου 1948 στο στρατόπεδο της Μακρονήσου σημειώθηκε στάση κομμουνιστών οπλιτών, που εξελίχθηκε σε εξέγερση. Την επόμενη μέρα επέστρεψε στην Αθήνα ο Διοικητής του στρατοπέδου της Μακρονήσου, ο Συνταγματάρχης Γιώργος Μπαϊρακτάρης, ο οποίος παρουσιάστηκε στον Υπουργό των Στρατιωτικών και του ανέφερε σχετικά με τα γεγονότα της Μακρονήσου. Η στάση ξεκίνησε από το Α' Ε.Τ.Ο. όταν κομμουνιστές στρατιώτες προσπάθησαν να εμποδίσουν με την βία, 700 μεταμελημένους οπλίτες να μεταφερθούν στο Γ' Ε.Τ.Ο., προκειμένου να υποβληθούν στην αναγκαία εκπαίδευση και στη συνέχεια να ενταχθούν σε μάχιμες μονάδες. Οι στασιαστές επιτέθηκαν και προσπάθησαν να αφοπλίσουν την στρατιωτική φρουρά ενώ επεχείρησαν να κακοποιήσουν τον υπολοχαγό Καρδαρά. Η φρουρά, που αποτελείτο από άνδρες του Γ' Ε.Τ.Ο., αν και προσπάθησε να αποφύγει την σύγκρουση, αναγκάστηκε να κάνει χρήση των όπλων της μπροστά στον ολοφάνερο κίνδυνο να την αφοπλίσουν. Την 1η Μαρτίου 1948 στα γραφεία των εφημερίδων έφτασε μία ανακοίνωση του υπουργείου Στρατιωτικών που επιβεβαίωνε το γεγονός και ανέφερε: «Την 29 Φεβρουαρίου άνδρες του Στρατοπέδου Μακρονήσου εις το οποίον υπηρετούν οι επικίνδυνοι κομμουνισταί, κατά την διάρκειαν της θρησκευτικής τελετής επετέθησαν κατά της φρουράς του Στρατοπέδου προς αφοπλισμόν της. Η τελευταία αμυνομένη έκαμε χρήσιν των όπλων και η τάξις απεκατεστάθη. Απώλειαι στασιαστών 17 νεκροί και 61 τραυματίες. Εκ των ημετέρων 4 τραυματίαι διά λιθοβολισμού. Οι τραυματίαι μεταφέρονται εις το Στρατιωτικόν Νοσοκομείον».

Έκθεση Μακρονήσου

Τον Απρίλιο του 1949 διοργανώθηκε φωτογραφική έκθεση έργων των σκαπανέων της Μακρονήσου την οποία διοργάνωσε η ΒΧΙ Διεύθυνση του Γενικού Επιτελείου Στρατού. Η έκθεση εγκαινιάστηκε από τον Βασιλιά Παύλο Α' στις 14 Απριλίου 1949, παρουσία πλήθους πολιτών. Στην έκθεση παρουσιάστηκαν έργα και επιστολές πρώην κομμουνιστών οπλιτών που μιλούν με θαυμασμό και ευγνωμοσύνη για το «μεγάλο σχολείο», όπως το αποκαλούν, το οποίο τους μεταμόρφωσε από αμετανόητους «σλαυοκομμουνιστές» σε Έλληνες εθνικιστές και ορκισμένους εχθρούς του κομμουνισμού. Στρατιώτες, στις συγκεντρώσεις των Ταγμάτων τους αναφέρονται στο «μεγαλειώδες έργον της ηθικής και εθνικής αναπλάσεως που συντελείται» και στον «κόκκινο Σατανά» που νίκησαν, ενώ ένας «φανατικός τέως κομμουνιστής απολυθείς εκ Μακρονήσου», μιλάει «ενώπιον… λαού πόλεως και περιχώρων» της Ηγουμενίτσας, τον Ιούλιο του 1948, με θέμα «Οι προδόται του Έθνους και το Εθνικόν Πανεπιστήμιον της Μακρονήσου». Στον κατάλογο των οικονομικών υποστηρικτών της εκθέσεως του Ζαππείου περιλαμβάνονταν η Τράπεζα της Ελλάδος, η Εταιρεία Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων, ο Συνεταιρισμός Ξυλεμπόρων Αθηνών, ο Συνεταιρισμός Ξυλεμπόρων Πειραιώς, τα Μέλη Συνδέσμου Ξυλεμπόρων Αθηνών-Πειραιώς, ο Σύνδεσμος Βιομηχάνων, ο Πειραιώτης εθνικιστής επιχειρηματίας Κρίτων Δηλαβέρης και άλλοι.

Στις αίθουσες της εκθέσεως Μακρονήσου Έλληνες και ξένοι, «...Όλοι όσοι επεσκέφθησαν την Μακρόνησο έμειναν κατάπληκτοι μπροστά στο θαύμα της πλήρους εθνικής αναγεννήσεως Ελλήνων εθνικώς νεκρών η τραυματισμένων». Όπως γράφει ο Βρετανός παιδαγωγός και δημοσιολόγος Φ. A. Βόιτ «...έμεινα εκστατικός από την γνησίαν παιδαγωγικήν η οποία εφαρμόζεται....», ενώ ο αντιπρόεδρος της Βουλής των Λόρδων Τέινχαμ κάνει λόγο για «...το υπέροχο αυτό πείραμα .... το οποίον θα μπορούσαν να μιμηθούν πολλαί χώραι». Σύμφωνα με τον Αθηναϊκό Τύπο της εποχής η έκθεση «...Δίνει στον πολύ κόσμο μια ιδέα του επιτελεσθέντος άθλου, μας εισάγει στον λαβύρινθο των προσπαθειών, των εκδηλώσεων, των αποτελεσμάτων, των διαδοχικών φάσεων της ανανήψεως, της ανασυγκροτήσεως και της δράσεως των Μακρονησιωτών, [...] Γυμναστικαί ασκήσεις, διδασκαλίαι στο ύπαιθρο, ψυχαγωγία των ανδρών, φόρτωσις και εκφόρτωσις εφοδίων, αθλητικές παιδιές, εκκλησιασμός, ευλογία των συσσιτίων, ομιλίες διαφωτίσεως, ραδιοφωνικές εκπομπές, υποδοχές επισήμων, παρελάσεις, λογχομαχίες, θεατρικές παραστάσεις, διδασκαλία των προγραμμάτων, πολεμικές επιχειρήσεις με σκηνές παρμένες από του πυρός, παράδοσις σημαιών, ορκωμοσίες [...]. Έτσι σχηματίζει κανείς μια ολοκληρωμένη εντύπωσι του εθνικού έργου που επετελέσθη και επιτελείται στη νέα αυτή κολυμβήθρα του Σιλωάμ [....].» [6].

Οργανισμός Αναμορφωτηρίων Μακρονήσου

Στις 14 Οκτωβρίου 1949, με το Ψήφισμα ΟΓ' «Περί μέτρων Εθνικής Αναμορφώσεως», δημιουργήθηκε ο Ο.Α.Μ., [Οργανισμός Αναμορφωτηρίων Μακρονήσου] [7], με αποστολή την διαχείριση του στρατοπέδου στη Μακρόνησο. Σύµφωνα µε το ψήφισµα αντικειµενικός στόχος του στρατοπέδου ήταν «η διά της διαφωτίσεως και διαπαιδαγωγήσεως αναµόρφωσις» των κρατουµένων. Το στρατόπεδο, η διεύθυνση και το προσωπικό υπόκειντο στην αρµοδιότητα του Γενικού Επιτελείου Στρατού. Στη δικαιοδοσία του Οργανισµού περιλαµβάνονταν µια σειρά κρατουµένων όπως: στρατιώτες, πολιτικοί εξόριστοι, συλληφθέντες από τις στρατιωτικές αρχές, πολιτικοί κρατούµενοι και «συµµορίται». Έως την άνοιξη του 1950 το στρατόπεδο διοικούσε ο ταξίαρχος Γεώργιος Μπαϊρακτάρης. Τον Μάρτιο του 1950 η κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα τοποθέτησε ως διοικητή τον υποστράτηγο Βρασίδα Παπαγιαννόπουλο και τον Απρίλιο του ίδιου χρόνου ξεκίνησαν οι συζητήσεις για το µέλλον της Μακρονήσου, ενώ τον Μάιο το Υπουργικό Συµβούλιο αποφάσισε το κλείσιµο των στρατοπέδων. Τον Ιούνιο με διαταγή που εκδόθηκε απαγορεύθηκαν οι συζητήσεις µε πολιτικό χαρακτήρα, η µεροληπτική µεταχείριση των στρατιωτών µε βάση τα πολιτικά τους φρονήµατα και απαγορεύτηκαν οι επισκέψεις επισήµων. Τα Τάγματα Σκαπανέων διατηρήθηκαν έως και το 1955, ενώ στη συνέχεια το στρατόπεδο μετονομάστηκε σε Στρατιωτικές Φυλακές Μακρονήσου. Ο Οργανισμός λειτούργησε μέχρι το 1955, ενώ το 1957 το στρατόπεδο καταργήθηκε ολοσχερώς.

Εθνικό έργο

Πολλοί από τους μεταμελημένους κομμουνιστές οπλίτες της Μακρονήσου αποτέλεσαν τους βασικούς ομιλητές και λαϊκούς διαφωτιστές σειράς διαλέξεων που πραγματοποιήθηκαν στη Μακρόνησο και σε άλλες περιοχές της Ελλάδος με θέματα όπως: «Η οικονομική και κοινωνική σημασία των διεθνών και ελληνικών πραγματικοτήτων», «Ο κομμουνισμός από οικονομικής απόψεως», «Οι στρατιώτες της Μακρονήσου και η μάχη του Γράμμου», «Θρησκεία και κομμουνισμός», «Η φυλή μας και η σλαβική επίθεση», «Η Ελλάδα προμαχώνας της ελευθερίας», «Το μαρξιστικό λάθος», «Τι είδα στη Ρωσία», «Το αρχαίο πνεύμα σε νέους αγώνας» και άλλα [8]. Στον κατάλογο της εκθέσεως του Ζαππείου αναγράφεται ότι «…Έχουν εκφωνηθεί υπό στρατιωτών και αξιωματικών άνω των τριών χιλιάδων διαλέξεων εθνικού κοινωνικού, ηθικού και θρησκευτικού περιεχόμενου και άνω των τριών χιλιάδων παρωδίες και ποιήματα εθνικά και αντισυμμοριακά. Έχουν δε αποσταλεί εκείθεν πολλές δεκάδες χιλιάδων επιστολές εθνικού περιεχομένου…».

Σε τηλεγράφημα του προς το Γενικό Επιτελείο Στρατού, στις 5 Ιουλίου 1948, ο νομάρχης Ηγουμενίτσας γράφει: «…Απογευματινάς ώρας χθες ενώπιον χιλιάδων λαού πόλεως και περιχώρων ωμίλησεν απολυθείς εκ Μακρονήσου φανατικός τέως Κομμουνιστής A.K. με θέμα «Οι προδόται του Έθνους και το Εθνικόν Πανεπιστήμιον της Μακρονήσου». Ο ειρημένος επί μακρόν διακοπτόμενος, υπό ζωηρών χειροκροτημάτων και ζητωκραυγών, εξιστόρησε τας προδοσίας και τα κακουργήματα των προδοτών του Κ.Κ.Ε., οίτινες είναι πληρωμένοι από τους εχθρούς της Ελληνικής Φυλής, εξύμνησε την ζωήν των Ελλήνων στρατιωτών εις Μακρόνησον, την οποίαν εχαρακτήρισεν ως Εθνικόν Πανεπιστήμιον και τελευτών έκαμεν έκκλησιν εις τους παραπλανημένους όπως προσέλθωσιν εις τας αγκάλας της μητρός Ελλάδος, η οποία, θέλει δεχθή [εις τούς] κόλπους της ως τους υιούς, όταν ούτοι ολοψύχως και με εθνικόν παλμόν αποκηρύξωσι τους πληρωμένους από τους Σλαύους προδότας του Έθνους. ΣΤΟΠ. Ομιλία ανανήψαντος κομμουνιστού, η όποια έληξε εν μέσω ζωηρών ζητωκραυγών και χειροκροτημάτων υπέρ Άνακτος, Κυβερνήσεως και Εθνικού Στρατού, παρηκολούθησεν υποφαινόμενος, προϊστάμενοι δημ. υπηρεσιών. Δήμαρχος και Δημοτικόν Συμβούλιον, Πρόεδροι οργανώσεων και συλλόγων, εργάται, μαθηταί σχολείων και ιδρυμάτων, αξιωματικοί Στρατού, Χωροφυλακής και άλλοι» [9].

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος υποστηρίζει ότι «στη Μακρόνησο αναγεννάται η Ελλάς ωραιοτέρα στην ψυχή των Ελλήνων» και την αποκάλεσε «Σχολείον Εθνικής Αναμορφώσεως», ενώ αναφέρει [10] πως «…Η ιστορία θα γράψη πως η στροφή της παγκοσμίου καταστάσεως εδώ άρχισε, στη Μακρόνησο. Στο ξερονήσι αυτό εβλάστησε σήμερα η Ελλάς ωραιότερα παρά ποτέ». Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος υποστηρίζει [11] ότι «…Όλοι στη ζωή μας πρέπει να περνάμε μια Μακρόνησο» την οποία χαρακτήρισε ως «αναρρωτήριο ψυχών», «συνέχιση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού», «εθνική κολυμβήθρα» και «νέα Εδέμ στα μάτια της ελληνικής Ιστορίας». Ο καθηγητής της Ανωτάτης Γεωπονικής Θεσσαλονίκης Π. Αναγνωστόπουλος διαπιστώνει [12] ότι στην Μακρόνησο «…ευρίσκεται εν πραγματική λειτουργία η δημοκρατία του Περικλέους» και ο δικηγόρος Ρίκος Αγαθοκλής αποφαίνεται [13] ότι στη Μακρόνησο «…ξαναζεί το 1821 με τους καινούργιους του φιλικούς, τους Μπαϊρακτάρηδες και Τζαννετάτους». Τέλος ο ναύαρχος Αλέξανδρος Σακελλαρίου, πρώην υπουργός Ναυτικών, θα ευχηθεί «Μακάρι να γινόταν όλη η χώρα μας Μακρόνησος...».

Στην Αθήνα διοργανώνονταν μια σειρά από εκδηλώσεις, όπως η κατάθεση στεφάνου από ανανήψαντες στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, τελετές στο Καλλιμάρμαρο και τους στύλους του Ολυμπίου Διός, το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1948, όταν ο βασιλιάς Παύλος Α' παρέδωσε την Ελληνική σημαία στα τάγματα κατά την αναχώρηση τους για το μέτωπο, ενώ στην επαρχία, γίνονταν ανάγνωση από άμβωνος των επιστολών αυτών που αποκήρυτταν τον κομμουνισμό και πραγματοποιούνταν συγκεντρώσεις στις οποίες οι μεταμελημένοι μιλάνε για την αποστολή της Μακρονήσου. Επίσης, δημιουργήθηκαν καρτ ποστάλ με αγγλικούς υπότιτλους για αποστολή στο εξωτερικό, ημερολόγια με φωτογραφίες από τη ζωή των Ταγμάτων, έγινε κινηματογράφηση του στρατοπέδου από συνεργείο της τηλεοράσεως του B.B.C., τον Απρίλιο του 1949, ενώ την ίδια χρονιά αρχίζει τη λειτουργία του και ο ραδιοφωνικός σταθμός Μακρονήσου, με πανελλαδική εμβέλεια. Παράλληλα με εκδόθηκαν εφημερίδες και περιοδικά, με ευθύνη των Γραφείων Ηθικής Αγωγής των Ταγμάτων, όπως ο «Σκαπανεύς» [14], η «Αναμόρφωσις», η «Μακρόνησος» και η «Φωνή της Πατρίδος».

Έγραψαν για την Μακρόνησο

  • «Είμαι ευτυχής ως εκπρόσωπος του Στρατού και των παραπλανηθέντων ιδιωτών διότι η εθνική αναμόρφωσις ανατίθεται εις τας τόσον επιτυχούσας εις το έργον στρατιωτικάς αρχάς. Πιστεύω ότι τα αποτελέσματα τα οποία θα έχη και επί των συνειδήσεων των ιδιωτών το Σχολείον της Μακρονήσου θα είναι ευτυχή». Παναγιώτης Κανελλόπουλος [15]. Ο ίδιος μιλώντας στην Ελληνική Βουλή στις 14 Ιουλίου 1950, θα αναφερθεί στο «λεγόµενον στρατόπεδον της Μακρονήσου», εξηγώντας: «Λέγω το “λεγόµενον” στρατόπεδον της Μακρονήσου, διότι κατ’ ουσίαν η Μακρόνησος δεν πρέπει να ονοµάζεται στρατόπεδον. Η Μακρόνησος ήτο και είναι σχολείον εθνικόν».
  • «..Εάν η Μακρόνησος ήτο μία κόλασις βίας, θα επέστρεφαν όλοι εις τας παλαιάς των πεποιθήσεις, πιο φανατισμένοι από πριν. Συμβαίνει όμως το αντίθετον. Διατηρούν τας πεποιθήσεις που απέκτησαν εις την Μακρόνησον και γίνονται πρότυπα Ελλήνων στρατιωτών και πολιτών. Αυτό αποτελεί την δικαίωσιν της χρησιμοποιηθείσης εκπαιδευτικής μεθόδου» Κωνσταντίνος Τσάτσος [16]
  • «Δεν υπάρχει διδακτικώτερον σχολείον από το μέγα Εθνικόν Σχολείον Μακρονήσου. Ήλθαμε εδώ διά να πούμε στους πρώην παραστρατημένους Έλληνας νάρθουν μαζί μας και δεν τολμούσαμε να το πούμε γιατί είδαμε ότι αυτοί προηγούνται εις εθνικόν παλμόν.» Σπυρίδων Μαρινάτος, καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, 21 Οκτωβρίου 1948
  • «Ήλθαμε να δούμε τα παιδιά μας τα προδομένα και φεύγομε με υπερηφάνεια και χαρά για όσους προόδους βλέπουμε. Εδώ θα πρέπει να έλθουν όσοι λέγονται μόνον Έλληνες, χωρίς να είναι, για να δούνε παλμό Ελληνικό, αλλά και να πάρουν τον αέρα του Έλληνα στρατιώτη.» Γεώργιος Ζώρας, καθηγητής Πανεπιστημίου, 21 Οκτωβρίου 1948.
  • Αµερικανός αξιωµατούχος που επισκέφθηκε τη Μακρόνησο τη χαρακτήρισε «στρατόπεδο διαφωτίσεως», ένα θεσµό «εκπαιδεύσεως και όχι κρατήσεως», όπου το κύριο µέσο διαφωτίσεως ήταν τα µαθήµατα και οι οµιλίες.
  • Οι ανανήψαντες οπλίτες του Β' Ειδικού Τάγµατος Ζοάννος και Σαρρής κλείνουν την µπροσούρα τους «Η αλήθεια για τη Μακρόνησο» µιλώντας για νέες Θερµοπύλες και Μαραθώνες: «Η Μακρόνησος πέρασε στην Ιστορία της Ελλάδος όπως πέρασεν ο Μαραθώνας, η Σαλαµίς, οι Θερµοπύλες, µε τις νέες δε Θερµοπύλες, τους Μαραθώνες και την Μακρόνησον, η Ελλάς θα ζει και θα µεγαλουργή».

Πηγές

  • «Πλανήθηκα στα δώματα του κομμουνισμού, αλλά σώθηκα», Ζοάννος-Σαρρής, ανανήψαντες και στελέχη του Γραφείου Ηθικής Αγωγής του Β' Ειδικού Τάγματος Οπλιτών.

Εσωτερική αρθρογραφία

Παραπομπές

  1. [Μακρόνησος ονομάζεται παραλία στην Κύπρο, στην περιοχή της Αγίας Νάπας, ενώ με το όνομα Μακρόνησος ή Μακρονήσι, αποκαλείται και μία νησίδα κοντά στα Κύθηρα.]
  2. [Στη Μακρόνησο δόθηκε το όνομα «Ελένη» ή «Ελένη νήσος» καθώς, σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, όταν Ο Πάρις απήγαγε την ωραία Ελένη και την έφερε στην Τροία ή στην επιστροφή της από εκεί με τον Μενέλαο, εκείνη αποβιβάσθηκε στο νησί.]
  3. [Ο Στράβων αναφέρει την Μακρόνησο ως «Κρανάη» και υποστηρίζει ότι πήρε το όνομα της από την κόρη του Κραναού, βασιλιά της Αθήνας.]
  4. [Στις 13 Σεπτεμβρίου 1922 η εφημερίδα «Εμπρός» αναφέρει την αναχώρηση 5.500 προσφύγων από την Μακρόνησο, ενώ στις 26 Μαρτίου 1923 η εφημερίδα «Ριζοσπάστης» αναφέρει την άφιξη 3.750 Ποντίων προσφύγων. Για την ύπαρξη Ποντίων προσφύγων στην Μακρόνησο γράφει το περιοδικό «National Geographic» στο τεύχος του Νοεμβρίου 1925 όπου αναφέρεται σε 6.000 πρόσφυγες από την Τραπεζούντα που μόλις έχουν αφιχθεί στο νησί.]
  5. [Το 2001, όταν Υπουργός Εθνικής Άμυνας ήταν ο Άκης Τσοχατζόπουλος, οι στρατιωτικές υπηρεσίες δεν μπόρεσαν να πιστοποιήσουν την λειτουργία της ΒΧΙ Διευθύνσεως του Γενικού Επιτελείου Στρατού. Συγκεκριμένα στις 19 Ιουνίου 2001 ο Τ. Τσίγκας, αρχισυντάκτης της κομμουνιστικής εφημερίδος «Ριζοσπάστης», απευθύνθηκε στο Γενικό Επιτελείο Στρατού, ζητώντας ενημέρωση για την τύχη των αρχείων της Διευθύνσεως. Στις 23 Αυγούστου του ίδιου χρόνου ο εκπρόσωπος Τύπου του Γ.Ε.Σ, αντισυνταγματάρχης Πεζικού Νικόλαος Ζαχαριάδης, σε επιστολή του αναφέρει: «Η Υπηρεσία εκτιμά ότι, το αρχείο της ΓΕΣ/ΒΧΙ, αν όντως δημιουργήθηκε ποτέ η αναφερόμενη διεύθυνση, γεγονός που δεν προκύπτει από τα επίσημα έγγραφα της Υπηρεσίας, ενδέχεται να καταστράφηκε με το κλείσιμο του Στρατοπέδου χωρίς τις προβλεπόμενες διαδικασίες (πρωτόκολλα καταστροφής, κλπ.)». Η ύπαρξη της ΒΧΙ πιστοποιείται από τις στήλες του περιοδικού «Σκαπανεύς Μακρονήσου» που εξέδιδαν οι αρχές του Στρατοπέδου. Συγκεκριμένα στο τεύχος Μαΐου 1949 στη σελίδα 28 του περιοδικού δημοσιεύεται ημερήσια διαταγή του επικεφαλής του στρατοπέδου συνταγματάρχη πυροβολικού Γεωργίου Μπαϊρακτάρη όπου αναφέρεται πως η ΒΧΙ/ΓΕΣ δημιουργήθηκε στις 3 Απριλίου 1947, ύστερα από διαταγή του τότε αρχηγού ΓΕΣ στρατηγού Κωνσταντίνου Βεντήρη».]
  6. [ Κωνσταντίνος Καλλονάς, «Η έκθεσις της Μακρονήσου», εφημερίδα «Η Βραδυνή», 18 Απριλίου 1949.]
  7. [Ο Οργανισμός Αναμορφωτηρίων Μακρονήσου ιδρύθηκε βάσει του ΟΓ' ψηφίσματος της 14ης Οκτωβρίου 1949 «Περί μέτρων Εθνικής Αναμορφώσεως», το οποίο δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. 262 και από τις 16 Νοεμβρίου 1949 η μονάδα της Μακρονήσου μετονομάστηκε σε «Οργανισμό Αναμορφωτηρίου Μακρονήσου» (Ο.Α.Μ.).]
  8. [C. Ρ. Rodocanachi, «Α great work of civic readaptation in Greece», Αθήνα 1949, σελίδες 10-11]
  9. [C. Ρ. Rodocanachi, «Α great work of civic readaptation in Greece», Αθήνα 1949, σελίδες 13-14.]
  10. [Περιοδικό «Σκαπανεύς», τεύχος 1ο, Μάιος 1949, Κρίσεις «διαπρεπών επισκεπτών διά την Μακρόνησον».]
  11. [Περιοδικό «Σκαπανεύς», τεύχος 4ο, Αύγουστος 1949, Κρίσεις «διαπρεπών επισκεπτών διά την Μακρόνησον».]
  12. [Περιοδικό «Σκαπανεύς», τεύχος 10ο, Φεβρουάριος 1950, Κρίσεις «διαπρεπών επισκεπτών διά την Μακρόνησον».]
  13. [«Η αλήθεια για τη Μακρόνησο», Ζοάννος-Σαρρής, Αθήνα 1950, σελίδα 68η]
  14. [Το περιοδικό «Σκαπανεύς» το 1949 κυκλοφορεί σε 15.000 τεύχη σε όλη την Ελλάδα, ενώ το ημερολόγιο του Β' Ειδικού Τάγματος Οπλιτών, την ίδια χρονιά, σε 25.000 αντίτυπα τσέπης και 1.000 τοίχου, τα οποία διανέμονται σχεδόν αποκλειστικά εκτός Μακρονήσου, με το μεγαλύτερο μέρος τους σε υπηρεσίες και φορείς εκτός του στρατού. Μεταξύ των παραληπτών είναι υπουργεία, πρεσβείες, στρατιωτικές μονάδες, η Ακαδημία Αθηνών, τα Πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης καθώς και «τα 14 εισέτι Ανώτατα Πνευματικά Ιδρύματα», τα εμπορικά και επαγγελματικά επιμελητήρια, οι εφημερίδες και τα περιοδικά Αθηνών και επαρχιών, οι «72 συνομοσπονδίες και εργατικά κέντρα της χώρας», τα γυμνάσια και οι παιδαγωγικές Ακαδημίες των επαρχιών και οι τοπικές εφορίες προσκόπων.]
  15. [Περιοδικό «Σκαπανεύς», τεύχος 9ο, Σεπτέμβριος 1949]
  16. [Περιοδικό «Σκαπανεύς» τεύχος 10ο Οκτώβριος 1949]