Ιωάννης Βλαχογιάννης

Από Metapedia
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο Γιάννης Βλαχογιάννης, Έλληνας λογοτέχνης και ιστορικός που το πραγματικό του όνομα ήταν Γιάννης Βλάχος, γεννήθηκε στις 27 Ιουλίου 1867 στη Ναύπακτο και πέθανε στις 23 Αυγούστου 1945 στην Αθήνα.

Ιωάννης Βλαχογιάννης

Βιογραφία

Γονείς του ήταν ο Οδυσσέας Βλάχος, που κατάγονταν από γενιά αγωνιστών της Ρούμελης, και η Αναστασία Γκιώνα, εγγονή της Δημήτρως Λάμπρου Γκιώνα από το Σούλι, οι οποίοι απέκτησαν οκτώ παιδιά, τέσσερα αγόρια και τέσσερα κορίτσια. Έμαθε τα πρώτα γράμματα στη γενέτειρά του, όπου παρακολούθησε και δύο τάξεις του Σχολαρχείου και λόγω των οικονομικών δυσχερειών παρακολούθησε μαθήματα με οικονομική βοήθεια φίλων της οικογένεια τους αρχικά στη Ζάκυνθο και την Κόρινθο, επέστρεψε στη Ναύαπακτο, όμως τελείωσε τη Μέση εκπαίδευση στο Β' Γυμνάσιο Πατρών [1].

Ως μαθητής τύπωσε και διέθεσε το έργο «Η Παιχνιδιάρα», και εξασφάλισε τα εισιτήρια του ταξιδιού του στην Αθήνα [2] και τα έξοδα των πρώτων μηνών της διαμονής του. Το 1886 γράφηκε στο τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του πανεπιστημίου της Αθήνας, όμως δεν κατάφερε να ολοκληρώσει τις σπουδές του, γιατί τον απορρόφησε η βιοπάλη, εργάστηκε ως δάσκαλος σε ιδιωτικά μαθήματα και διορθωτής στο έντυπο «Εφημερίς» του Δημήτριου Κορομηλά, και η δημοσιογραφία, εργάστηκε ως συντάκτης στην «Εστία».

Λογοτεχνική διαδρομή

Ήταν φίλος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη για τον οποίο έγραψε τη λογοτεχνική κριτική «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο άνθρωπος». Παρουσιάστηκε στη λογοτεχνία με το ψευδώνυμο «Γιάννης Επαχτίτης», [Έπαχτος, η λαϊκή ονομασία της Ναυπάκτου], με το οποίο δημοσίευσε στη δημοτική γλώσσα, ποιήματα και πεζά σε διάφορα περιοδικά. Αν και έζησε σε εποχή που υπήρχαν έντονες διαμάχες για τα ζητήματα της γλώσσας, δεν είχε την παραμικρή ανάμειξη, όμως το έργο του προσέλκυσε την προσοχή του Κωστή Παλαμά. Συνεργάστηκε με λογοτεχνικά περιοδικά, όπως τα «Τέχνη», «Ηγησώ», «Μούσα», και εφημερίδες, όπως οι «Εστία» [3], «Αστραπή», «Εφημερίς» καθώς και με ημερολόγια της εποχής του.

Εξέδωσε το περιοδικό «Προπύλαια», σε έξι τεύχη από το 1901 έως το 1908. Το 1907 ταξίδεψε στην Αλεξάνδρεια, και με τη βοήθεια του πρεσβευτή Γενναδίου, την ίδια χρονιά ταξίδεψε στο Λονδίνο, όπως και έτη 1911, 1924 και 1928, για να διερευνήσει διάφορα αρχεία. Το 1914 μετά από δική του εισήγηση στον Ελευθέριο Βενιζέλο, ιδρύθηκαν μετά από απόφαση της Βουλής [4] τα «Γενικά αρχεία του κράτους», τα οποία οργάνωσε μαζί με το Σπύρο Λάμπρου και διορίστηκε διευθυντής τους [5] έως το 1937 που παραιτήθηκε. Σταδιακά τον απορρόφησε η ιστορική έρευνα για την Εθνεγερσία του 1821 και με την οικονομική βοήθεια κυρίως του Αντωνίου Μπενάκη και του τον Σπύρου Μερκούρη, έφερε στο φως άγνωστα έγγραφα και άλλες πληροφορίες σχετικές με τον Αγώνα, ενώ οι έρευνές του επεκτάθηκαν και στο εξωτερικό. Με δική του παρέμβαση διασώθηκαν τα αρχεία των αγωνιστών του 1821 από το ξεπούλημα ως άχρηστο υλικό και αποτέλεσαν τον βασικό αρχειακό πυρήνα των Ελληνικών Αρχείων.

Κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940, προσυπέγραψε την «Έκκληση των Ελλήνων Διανοουμένων» προς τους Διανοούμενους ολόκληρου του Κόσμου με την οποία αφενός μεν καυτηριάζονταν η κακόβουλη ιταλική επίθεση, αφετέρου δε, διέγειρε την παγκόσμια κοινή γνώμη σε επανάσταση συνειδήσεων για κοινό νέο πνευματικό Μαραθώνα, και την περίοδο της κατοχής συνδέθηκε με τον Άγγελο Παπακώστα, με τον οποίο θα γίνει στενός συνεργάτης στις έρευνές του και θα συμβάλει και στην έκδοση των αρχείων του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

Διαθήκη

Ιωάννης Βλαχογιάννης

Πέθανε δίχως να επιστρέψει ποτέ στη Ναύπακτο, μετά την αναχώρησή του σε παιδική ηλικία. Η συλλογή βιβλίων, περιοδικών και εφημερίδων που του ανήκε, περιήλθε, μετά το θάνατό του, στις αδελφές του. Τα έγγραφα του αρχείου του δωρίθηκαν το 1947, από την αδελφή του Αγγελική Βλαχογιάννη, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Τα βιβλία του, κυρίως ιστορικά, που αναφέρονταν στην Τουρκοκρατία, την Επανάσταση, τη μεταγενέστερη περίοδο και βιβλία περιηγητών, μεταξύ τους εκδόσεις Βενετίας, Τεργέστης, Φλωρεντίας, έμειναν στο σπίτι του στο Κουκάκι, παραχωρήθηκαν στην Ακαδημία Αθηνών και με την επωνυμία «Αρχείο Βλαχογιάννη», αποτελεί τμήμα των ιστορικών αρχείων της Ακαδημίας Αθηνών.

Τη διαχείριση των υπολοίπων ανέλαβε μετά από δωρεά της αδελφής του, επιτροπή που την αποτελούσαν οι Άγγελος Παπακώστας, Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας και Πρωτοψάλτης. Το μεγαλύτερο μέρος τους κατέληξε στη Ναύπακτο, κυρίως εφημερίδες Κυβερνήσεως, φιλολογικά και γλωσσικά βιβλία, ενώ κάποια βιβλία περιήλθαν στο Πανεπιστήμιο Κρήτης από δωρεά του Άγγελου Παπακώστα. Τέλος ορισμένα δόθηκαν στην «Πάγκειο» Επιτροπή, η οποία κατάθεσε χρηματικό ποσό, με το οποίο αναγέρθηκε ανδριάντας του στη Ναύπακτο και κάποια κατέληξαν στη Βιβλιοθήκη του Πνευματικού Κέντρου της Ρούμελης. Το όνομά του δόθηκε από τις 17 Μαρτίου 2001, στο 2ο Δημοτικου Σχολείου Ναυπάκτου, το οποίο έκτοτε ονομάζεται «2ο Δημοτικό Σχολείου Ναυπάκτου-Γιάννης Βλαχογιάννης-Επαχτίτης».

Εργογραφία

Δημοσίευσε πολλές ιστορικές εθνογραφικές, γλωσσολογικές μελέτες καθώς και λιγοστά ποιήματα, ενώ εξέδωσε απομνημονεύματα αγωνιστών, όπως τα

  • «Απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη», με δική του επιμέλεια από σωζόμενο χειρόγραφο στο προσωπικό αρχείο του στρατηγού Γιάννη Μακρυγιάννη [6], το οποίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1907, από το τυπογραφείο «Σ. Κ. Βλαστός» [7],
  • «Στρατιωτικά ενθυμήματα» του Σπύρου Κασομούλη, σε τρεις τόμους,
  • «Απομνημονεύματα του Κασομούλη»,
  • «Αθηναϊκόν Αρχείον»,
  • «Χιακόν Αρχείον» [8] καθώς και ένα μικρό τμήμα της βιογραφίας του Γεωργίου Καραϊσκάκη, που αναφέρεται στα παιδικά του χρόνια.

Εξακολούθησε παράλληλα και τη λογοτεχνική του παραγωγή. Στα έργα του μιλά για τα ηρωικά χρόνια της Επαναστάσεως του 1821 και ιδιαίτερα για τους Σουλιώτες. Είναι κυρίως ηθογραφικά διηγήματα που διακρίνονται για την καθαρή και πλούσια ρουμελιώτικη γλώσσα και την παραστατική τους δύναμη.

Διηγήματα

  • «Ο ξενιτεμός» το 1893. [Για το έργο ζήτησε τη γνώμη του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, που του επέστρεψε το χειρόγραφο με το εξής σημείωμα, «Ανέγνων το επιγραφόμενον “Ο ξενιτεμός” χειρόγραφον του Γιάννου Επαχτίτη. Εύρον δε ου μόνον συγγραφέα, αλλά και θεματοφύλακα εθνικών παραδόσεων. Το έργον μου εφάνη ευγενές, φυσικώτατον και αληθέστατον· ιδίως με συνεκίνησαν αι ηρωϊκαί αναμνήσεις του Σουλίου· συγχαίρω τον συγγραφέα»].
  • «Ιστορίες του Γιάννου Επαχτίτη» το 1893,
  • «Τ’ άρματα» το 1912,
  • «Το Σούλι» το 1912,
  • «Μεγάλα χρόνια» το 1913, έκδοση «Εκπαιδευτικός Όμιλος»,
  • «Ο πετεινός» το 1914, εκδόσεις «Ηλίας Δικαίος»,
  • «Πεταλούδα» το 1920,ž
  • «Του Χάρου ο χαλασμός» το 1923,

τις συλλογές μικρών διηγημάτων:

  • «Γύροι της ανέμης», Παραμύθια, το 1923,
  • «Έρμος κόσμος» το 1923,
  • «Λόγοι και αντίλογοι (μικρά πεζά 1902-1914) το 1925,
  • «Τα μεγάλα χρόνια-Λόγοι και αντίλογοι» το 1930,
  • «Τα παλικάρια τα παλιά» το 1931,

καθώς και το μονόπρακτο θεατρικό έργο

  • «Χήρα μάνα».

Μεταθανάτιες εκδόσεις

  • «Η Μούσα και η Ψυχή», (ποιήματα) το 1961, εκδόσεις «Εστία»,
  • «Διηγήματα», εκδόσεις «Εστία»,
  • «Ιστορίες του Γιάννου Επαχτίτη και άλλα διηγήματα» το 1991, εκδόσεις Νεφέλη»
  • «Μεγάλα χρόνια-Τα παληκάρια τα παλιά», επιμέλεια Επαμ. Μπαλούμης, το 1994, εκδόσεις «Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη»,
  • «Τα αθησαύριστα του Γιάννη Βλαχογιάννη», έκδοση Ίδρυμα «Γεώργιος και Μαρία Αθανασιάδη-Νόβα» & Παπαχαραλάμπειος» Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου
  • «Άπαντα Α΄-Ζ΄» το 1965, επιμέλεια Γ.Κουρνούτος, «Εταιρεία Ελληνικών Εκδόσεων».

Εξωτερικές συνδέσεις

Παραπομπές

  1. 2ο Γυμνάσιο Πάτρας
  2. [«….κινούμενος υπό εφέσεως εξακολουθήσεως των σπουδών μου…», έγραφε σε επιστολή προς τον θείο του Γ. Παπασουλιώτη]
  3. [Σε ένα από τα τελευταία του άρθρα στην «Νέα Εστία» στις 15 Αυγούστου 1945, αναφέρει ότι στις πολύχρονες μελέτες του δεν βρήκε καμία ιστορική μαρτυρία, πού να θεμελιώνει την ύπαρξη τού «Κρυφού Σχολείου»]
  4. Νόμος 380/1914, περί ιδρύσεως των Γενικών Αρχείων του Κράτους
  5. Γενικά αρχεία του Κράτους
  6. [«...Επήγαινα συχνά στο γιο του, συνταγματάρχη του μηχανικού Κίτσο Μακρυγιάννη, που έμεινε πάντοτε στα Μακρυγιανναίικα, και του σύσταινα να ψάξει στα υπόγεια μήπως και βρει γραψίματα του πατέρα του. ...{...}... με δέχτηκε μια μέρα με κραυγές χαράς. Είχε βρει μέσα σ’ ένα μισοσαπισμένο τενεκέ του Στρατηγού τα πολύτιμα γραψίματα. Τα πήρα στο σπίτι μου, αφιέρωσα για την ανάγνωση και την αντιγραφή τους μήνες πολλούς, κι ύστερα τα έδωσα στο τυπογραφείο, όπου τυπώθηκαν μ’ έξοδα του Κίτσου Μακρυγιάννη και της αδερφής τους, κας Παπαζήση, σε δυο τόμους, ένα με τα έγγραφα τα ιστορικά που αναφέρονται στη ζωή και τη δράση του Μακρυγιάννη και το δεύτερο με τα ιστορικά πολυτιμότατα θυμήματα του Στρατηγού, γιατί ο Μακρυγιάννης δεν πολέμησε μονάχα κατά την επανάσταση του εικοσιένα, αλλά ανακατώθηκε και στην πολιτική, από τα χρόνια του Καποδίστρια ακόμα. Το χειρόγραφο του Μακρυγιάννη, ανθρώπου που δεν έκρυβε την αγραμματοσύνη του, ήταν γραμμένο με στρογγυλά γράμματα, δεν είχε όμως ούτε τόνους ούτε στίξη. Αφού έγινε λοιπόν ο απαραίτητος τονισμός και η στίξη, τυπώθηκε με πολλή προσοχή και σεβασμό στο πρωτότυπο. Σπανιότατα διορθώσαμε κανένα γλωσσικό λάθος που έκανε ο Μακρυγιάννης, θέλοντας να διατυπώσει καμιά ελληνικούρα δανεισμένη από τις εφημερίδες ή τις πολιτικές συζητήσεις στη Βουλή και στις συνελεύσεις». ...{...}...] Πρόλογος Βλαχογιάννη στην έκδοση του 1945
  7. Τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη, Το χειρόγραφο και η έκδοσή του
  8. [Είχε στείλει δύο από τους τόμους δώρο στον Κωνσταντίνο Χωρέμη, γαμπρό της Πηνελόπης Δέλτα, σύζυγο της αδελφής της Αλεξάνδρας Davies]